Ong dú bị sốc lạnh đêm ở Tà Đùng: nhận biết và giữ ấm đàn qua đêm

Dấu hiệu ong dú bị sốc lạnh đêm ở Tà Đùng

Khi nhiệt độ xuống dưới 15°C vào đêm, ong dú ở vùng cao Tà Đùng rất dễ bị sốc lạnh. Người nuôi cần chú ý những dấu hiệu: đàn tụ lại thành khối chặt hơn bình thường, hoạt động chậm chạp vào sáng sớm, hay các con ong nằm yếu ớt trên đáy tổ. Đặc biệt, khi chênh lệch nhiệt ngày đêm lớn (hơn 12°C), đàn sẽ bị stress và giảm khả năng điều hòa nhiệt độ trong tổ.

Mình nhận thấy các tổ bị sốc lạnh đêm thường có mật độ ong ở phần ngoài giảm hôm sau, vì nhiều con không sống sót được đêm. Nếu để lâu, đàn sẽ suy yếu, kiếm ăn kém, thậm chí bỏ tổ. Mùa khô ở Tà Đùng (tháng 11–4), đặc biệt tháng 12–2, sốc lạnh đêm là nguy hiểm lớn nhất.

Nguyên nhân sốc lạnh đêm ở điều kiện Tà Đùng

Độ cao 700–900m ở Tà Đùng khiến nhiệt độ đêm rất thấp, đặc biệt khi gió rừng thổi từ hướng hồ. Ong dú là loài nhiệt đới, không có khả năng ngủ đông, nên không thể giảm chuyển hóa như ong mật. Khi lạnh, chúng phải tăng cường hoạt động để tạo nhiệt, nhưng năng lượng dự trữ không đủ nếu mùa khô kéo dài và hoa khan hiếm.

Ngoài ra, tổ ong dú nằm trong thân gỗ hoặc hộp gỗ mỏng, khả năng cách nhiệt không tốt. Nếu tổ đặt ở chỗ thoáng gió, không che chắn, sốc lạnh sẽ xảy ra nhanh hơn. Mình từng để tổ ở vị trí gió thổi trực tiếp, đàn bị sốc lạnh suốt mùa khô, rồi tôi chuyển vị trí thì tình hình tốt hơn nhiều.

Cách giữ ấm đàn ong dú qua đêm hiệu quả

Biện pháp đầu tiên là chọn vị trí đặt tổ khôn ngoan. Người nuôi nên đặt tổ ở nơi thoáng sáng ban ngày (để ong kiếm ăn tốt), nhưng có che chắn gió đêm. Ở Tà Đùng, mình thường đặt tổ gần vách đá hoặc phía sau hàng rào cây dù, vừa lấy sáng vừa chắn gió. Nếu có cơ hội, xây dựng nhà ong có mái che, tường bảo vệ, giảm tác động của gió rét.

Thứ hai, cách nhiệt tổ bằng vật liệu tự nhiên. Mình dùng rơm, vỏ trấu, hoặc lá khô quấn quanh hộp gỗ, sao cho không chặn lỗ bay. Lớp cách nhiệt dày khoảng 5–8cm rất hiệu quả. Vào mùa khô, thay rơm/vỏ trấu hàng tháng vì ẩm mốc. Một số người nuôi dùng bìa carton xếp chồng, cũng được, nhưng phải kiểm tra nấm mốc.

Thứ ba, đảm bảo đàn đủ sức. Nếu đàn yếu (dưới 5.000 con), khó giữ ấm qua đêm lạnh. Mình stagger các tổ yếu vào mùa khô, gom nhóm để chúng tụ lại tạo nhiệt. Cũng có thể hợp nhỏ từ các tổ yếu thành một tổ vừa phải, nhưng cần cẩn thận với mùi để tránh xung đột.

Hỗ trợ nhanh khi đàn bị sốc lạnh

Nếu phát hiện đàn bị sốc lạnh (ong chậm chạp, tụ lại, một số con nằm yếu), mình sẽ: thứ nhất, tăng cách nhiệt ngay bằng rơm hoặc bìa; thứ hai, bổ sung mật hoặc nước đường (50% đường + 50% nước, để ở gần lỗ bay) để ong có năng lượng phục hồi; thứ ba, giảm ánh sáng trực tiếp vào tổ (che bằng vải hoặc lá) để ong không bị kích thích bay ra.

Tránh mở tổ thường xuyên khi lạnh, vì làm mất nhiệt nhanh. Kiểm tra nhẹ nhàng, mục đích quan sát đàn, không lục lọi. Nếu đàn sốc lạnh nặng (nhiều con chết), có thể phải chuyển tổ sang vị trí ấm hơn hoặc hợp với tổ khác để cứu đàn.

Câu hỏi thường gặp