Ong dú thiếu phấn mùa mưa Tà Đùng: nhận biết sớm và bổ sung hiệu quả

Mình nuôi ong dú ở Tà Đùng hơn 8 năm, mùa mưa kéo dài từ tháng 5 đến tháng 10 là thời kỳ đàn gặp khó nhất. Mưa liên tục, ánh sáng yếu, hoa rụng hết—kết quả là đàn thiếu phấn trầm trọng. Phấn là protein thiết yếu, không có nó đàn không nuôi dưỡng ấu trùng, công nhân yếu đi, sản lượng mật giảm. Hôm nay mình muốn chia sẻ cách nhận biết sớm và bổ sung phấn sao cho hiệu quả nhất.

Dấu hiệu ong dú thiếu phấn mùa mưa

Khi đàn thiếu phấn, dấu hiệu đầu tiên là số lượng ấu trùng giảm. Người nuôi có thể mở tổ ra nhìn, thấy vùng có ấu trùng nhỏ hơn bình thường, nhiều ô trống. Ở Tà Đùng, khi mưa dài, mình thường thấy điều này vào tuần thứ 2–3 của tháng mưa. Công nhân trở nên ít năng động hơn, bay kiếm ăn sớm nhưng về sớm vì không tìm được hoa. Mật độ ong trong tổ cũng giảm dần vì tỷ lệ sinh thấp.

Một dấu hiệu khác dễ bỏ lỡ là màu sắc của ấu trùng. Bình thường ấu trùng ong dú trắng sữa, mập ẫm. Khi thiếu phấn, chúng nhỏ hơn, màu xám xanh hoặc vàng nhạt. Mình thường dùng đèn pin nhìn vào tổ để kiểm tra chi tiết. Nếu bỏ qua lúc này, 3–4 tuần sau đàn sẽ suy yếu rõ rệt, khó phục hồi.

Nguồn phấn tự nhiên ở vùng cao Tà Đùng

Ở độ cao 700–900m, rừng xung quanh tổ có rất nhiều hoa tự nhiên, nhưng mùa mưa chúng rụng hoặc nở rải rác. Cây cà phê ở vùng này nở khoảng tháng 5–6, sau đó hết. Muồng nở từ tháng 7 đến 8, nhưng mưa dông hay làm hoa rơi. Các cây bụi rừng bản địa như cây sáp, cây dâu rừng nở không đều, chỉ đủ cho ong kiếm ăn được vài hôm thôi.

Mình nhận thấy rằng ở Tà Đùng, mùa mưa không thể chỉ dựa vào hoa rừng. Người nuôi cần chủ động bổ sung. Nếu có đất rộng gần tổ, mình khuyên trồng cây phấn mùa mưa như bông vải, hoa hướng dương, hoa cúc. Chúng nở trong mưa, chịu nước tốt, công nhân ong dú rất thích.

Cách bổ sung phấn hiệu quả cho đàn

Bổ sung phấn tự nhiên là tốt nhất. Mình thu phấn từ những tổ khác hoặc mua từ những người nuôi ở vùng khác. Cách làm: cho phấn vào bát nhỏ, đặt gần lối vào tổ. Ong dú sẽ tự lấy. Nhưng ở Tà Đùng, vào mùa mưa kiếm phấn khó, nên mình thường dùng phấn nhân tạo.

Phấn nhân tạo mình làm từ bột ngô, bột lúa mì, bột cá, mật ong và nước. Tỷ lệ khoảng 40% bột, 30% mật, 20% bột cá, 10% nước. Trộn đều, tạo thành từng viên nhỏ, để trong bát. Ong dú sẽ ăn từng chút. Mình bổ sung mỗi 3–4 ngày một lần, mỗi lần khoảng 50–100g tùy kích thước đàn. Sau 2–3 tuần, mình sẽ thấy ấu trùng tăng lên, đàn trở lại bình thường.

Một cách khác là dùng sữa chua không đường trộn với mật ong, tỷ lệ 1:1. Sữa chua cung cấp protein và vi khuẩn tốt cho tiêu hóa ong. Mình thử cách này vào năm 2021, đàn phục hồi nhanh hơn. Tuy nhiên phải thay sữa mỗi 2 ngày để tránh mốc.

Quản lý tổ khi bổ sung phấn

Khi bổ sung phấn, cần chú ý giữ tổ khô ráo. Mùa mưa ở Tà Đùng, độ ẩm cao, tổ dễ bị mốc. Mình đặt tổ trên kệ cao, có gạch hoặc gỗ dưới để thoát nước. Mở lỗ thông hơi nhẹ ở trên tổ, nhưng không để mưa vào. Nếu tổ quá ẩm, phấn bổ sung sẽ ôi thiu, không ăn được.

Ngoài ra, bổ sung nước sạch là rất cần thiết. Mình để bát nước gần tổ, ong sẽ uống. Nước giúp ong tiêu hóa phấn tốt hơn. Kiểm tra tổ mỗi tuần, nếu thấy phấn bị mốc, loại bỏ ngay và thay phấn mới.

Câu hỏi thường gặp