Ong dú bị sốc lạnh ban ngày ở Tà Đùng: dấu hiệu và cách phục hồi

Ở Tà Đùng, mình nuôi ong dú được gần 10 năm và thấy sốc lạnh ban ngày là vấn đề khó tính nhất. Khu vực này cao 700–900m, mùa khô từ tháng 11 đến tháng 4 nhiệt độ buổi sáng sớm rơi xuống 12–15°C, nhưng lúc giữa trưa lên tới 25–28°C. Chênh lệch gần 15°C trong vài giờ sáng làm ong dú bị sốc, hoạt động chậm, không kiếm ăn được.

Dấu hiệu ong dú bị sốc lạnh ban ngày

Khi đàn gặp sốc lạnh, mình nhận thấy ở cổng tổ sáng sớm có rất ít ong bay ra, chỉ loanh quanh tại chỗ. Ong ngoài khỏe nhưng ong bên trong tổ tụ lại ở đáy, không leo lên khu vực mật hay phấn. Sau vài giờ, khi nhiệt độ tăng, ong mới bắt đầu hoạt động bình thường. Một dấu hiệu khác là các ong quay trở về tổ sớm hơn bình thường, thậm chí có ong rơi xuống đất vì lạnh quá.

Mình cũng thấy rằng sốc lạnh ban ngày ảnh hưởng trực tiếp tới năng suất. Nếu sốc kéo dài 2–3 tuần liên tục, đàn sẽ yếu dần, ấu trùng phát triển chậm, thậm chí có đàn mất chúa vì stress. Vì vậy cần can thiệp sớm.

Cách giữ ấm hiệu quả cho tổ ong dú

Biện pháp đơn giản nhất mình áp dụng là che phủ tổ bằng lớp vải dày hoặc bao tải cũ vào buổi tối, mở ra lúc 9–10 giờ sáng khi nhiệt độ đã ổn định. Điều này giúp giữ nhiệt độ bên trong tổ ở mức 20–22°C thay vì rơi xuống 15°C. Ong dú rất nhạy cảm với sự thay đổi đột ngột, nên che từ từ chứ không che kín hoàn toàn.

Mình cũng đặt tổ ở vị trí sáng sớm nhất có thể, nhưng tránh ánh nắng trực tiếp quá mạnh vào giữa trưa. Ở Tà Đùng, mình chọn hướng tây bắc cho tổ, sao cho sáng sớm có nắng nhẹ để ong dần dần thức tỉnh, nhưng buổi chiều tránh được nắng gắt. Khoảng cách giữa các tổ cũng quan trọng – nếu quá gần, ong từ tổ này bay sang tổ khác làm lạnh cả hai.

Cung cấp thức ăn khi đàn yếu sau sốc

Khi ong bị sốc lạnh liên tục, năng lượng dự trữ trong tổ giảm nhanh. Mình cung cấp nước đường nhẹ (1 phần đường : 1 phần nước) vào buổi sáng muộn khi ong đã hoạt động, để vào những chiếc chén nhỏ gần cổng tổ. Không nên cho quá nhiều, vì ong dú không lưu trữ mật như ong vàng – chúng ăn liền để duy trì năng lượng cho đàn.

Mình cũng quan sát xem tổ còn đủ phấn hay không. Mùa khô ở Tà Đùng, hoa rất ít vào những ngày lạnh, nên phấn có thể thiếu. Nếu thấy khu phấn trong tổ mỏng, mình để thêm phấn nhân tạo (hỗn hợp bột ngô, bột mầm lúa mì, nước mật ong) cạnh cổng tổ. Điều này giúp ong có đủ protein để nuôi ấu trùng và duy trì sức khỏe đàn.

Điều chỉnh môi trường để tránh sốc lạnh lâu dài

Mình nhận thấy rằng những tổ được đặt trong khu vực có gió ít hơn (gần bờ hồ Tà Đùng nhưng có cây che) sốc lạnh ít hơn so với những tổ ở chỗ mở. Gió mạnh vào sáng sớm làm mất nhiệt của tổ rất nhanh. Vì vậy, mình xây dựng hàng rào cây bụi nhẹ xung quanh khu nuôi để chặn gió mà không cản ánh sáng.

Một cách khác là sử dụng lớp cách nhiệt nhân tạo – mình thử dùng xốp mỏng bọc xung quanh tổ vào mùa khô, giữ lại một khoảng không khí nhỏ. Điều này giúp tổ giữ nhiệt tốt hơn mà vẫn cho phép ong thoáng khí. Tuy nhiên, phải kiểm tra thường xuyên để tránh ẩm ứ bên trong, vì ong dú rất sợ ẩm thấp.

Câu hỏi thường gặp