Ong dú bị suy nhược sau mưa dài ở Tà Đùng: cách hồi phục đàn

Dấu hiệu ong dú bị suy nhược sau mưa dài

Ở độ cao 700–900m ven hồ Tà Đùng, mùa mưa tháng 5–10 kéo dài làm các đàn ong dú rơi vào tình trạng suy nhược. Mình nhận thấy những biểu hiện rõ ràng: đàn hoạt động chậm, ít ong bay kiếm ăn, cánh bị ẩm dính vào nhau, lòng tổ có mùi hơi chua. Các con chúa không đặt trứng bình thường, đàn giảm số lượng nhanh chóng. Khi mở tổ vào buổi sáng, thấy nhiều ong nằm im tại đáy, không phản ứng khi chạm nhẹ. Đây là dấu hiệu cảnh báo rằng đàn đang kiệt sức do ba yếu tố chính: ẩm độ cao trên 80%, thiếu ánh sáng liên tục kéo dài 5–6 ngày mưa, và nhiệt độ ban đêm xuống 15–18°C khi vốn ong dú không có cơ chế ngủ đông.

Người nuôi cần kiểm tra đàn mỗi 2–3 ngày trong mùa mưa để phát hiện sớm. Nếu thấy ong tập trung ở một góc tổ, không phân tán đều, hoặc tổ có nấm mốc nhẹ trên sáp, đó là lúc cần can thiệp ngay. Chờ quá lâu sẽ dẫn đến đàn sụp đổ hoàn toàn, đặc biệt ở những tổ nhỏ có vài nghìn con.

Kiểm soát ẩm độ và thông thoáng tổ

Biện pháp đầu tiên mình áp dụng là tăng thông thoáng bằng cách mở rộng lỗ bay, nếu tổ có lỗ bay phụ thì mở thêm. Ở Tà Đùng, gió rừng buổi sáng giúp ích rất nhiều, nên chọn vị trí tổ sao cho không bị gió trực tiếp vào ban đêm nhưng vẫn có luồng gió nhẹ vào ban ngày. Mình dùng que gỗ nhỏ để nâng nắp tổ lên khoảng 1–2cm, tạo khe thông khí mà ong không bay ra được. Nếu tổ đặt trong khu vực ẩm quá, nên di chuyển ra vị trí cao hơn hoặc gần cây to có tán che mưa nhưng không làm tối. Đặt một chảo cát sạch dưới tổ giúp hút ẩm, thay cát mỗi 3 ngày khi mưa liên tục.

Không nên đặt tổ ở dưới mái nhà hoặc che phủ kín hoàn toàn, vì điều này làm ẩm tích tụ bên trong. Mình cho lót tổ bằng vải sạch, thay 1–2 lần mỗi tuần nếu ẩm quá mức. Nếu dùng tổ gỗ tự nhiên, hãy chọn gỗ khô, tránh gỗ tươi hoặc mục nát vì dễ nấm mốc.

Hỗ trợ dinh dưỡng và năng lượng cho đàn

Khi mưa dài, ong dú không thể kiếm ăn được, dự trữ mật trong tổ bị tiêu hao nhanh do đàn phải duy trì sức sống. Mình cung cấp thêm nước đường loãng (1 phần đường : 2 phần nước sôi nguội) trong các lọ nhỏ đặt sát lỗ bay, thay mỗi ngày. Không nên để nước đường ngập tổ vì sẽ làm tăng ẩm độ. Một số người nuôi dùng mật ong pha loãng, nhưng ở Tà Đùng mình thấy nước đường đơn giản hơn và ít rủi ro bệnh tật. Cung cấp đều đặn, đặc biệt vào buổi chiều trước khi trời tối và lạnh.

Ngoài ra, mình kiểm tra xem tổ còn mật tự nhiên không. Nếu mật gần hết, phải bổ sung ngay bằng nước đường hoặc mật ong có kiểm soát. Tránh để đàn bị chết đói giữa mưa, vì lúc đó không thể kiếm ăn bên ngoài. Đàn có đủ năng lượng sẽ dần phục hồi, con chúa bắt đầu đặt trứng trở lại sau 1–2 tuần.

Duy trì nhiệt độ và bảo vệ ban đêm

Nhiệt độ ban đêm xuống 15–18°C ở Tà Đùng là áp lực lớn với ong dú. Mình đặt tổ ở vị trí được nắng sớm vào buổi sáng để ong có cơ hội sưởi ấm ngay. Nếu tổ ở vùng quá tối, dùng vải màu sáng hoặc sơn ngoài tổ bằng màu nhạt để hấp thụ nhiệt từ ánh sáng yếu. Vào ban đêm, che tổ bằng vải cotton hoặc bao burlap, nhưng phải để khe thông khí ở lỗ bay, không bao kín hoàn toàn vì sẽ tăng ẩm và gây ngạt thở.

Nếu đàn rất yếu, mình tạm thời giảm kích thước tổ bằng cách dùng vách ngăn, để ong tập trung ở một khu vực nhỏ dễ duy trì nhiệt. Sau khi mưa qua và đàn phục hồi, dần mở rộng lại. Tránh để tổ ở nơi gió mạnh thổi trực tiếp vào ban đêm, vì sẽ làm lạnh nhanh. Ở Tà Đùng, gió đông ban đêm khá se lạnh, nên đặt tổ sát bụi cây hoặc vách đá tự nhiên để chắn gió.

Câu hỏi thường gặp