Bao lâu mở thùng ong dú ở vùng cao Tây Nguyên

Trên cao nguyên, câu hỏi «bao lâu mở thùng một lần» không trả lời bằng số tuần được. Nó trả lời bằng nhiệt độ và độ ẩm. Một buổi sáng sương mù, gió lạnh thổi qua đồi, nhấc nắp thùng lúc đó là đổ hơi ấm cả đàn ra ngoài. Cũng thùng đó, giữa trưa nắng ráo, mở năm phút đàn gần như không hề hấn gì.

Vùng đồi núi quanh Tà Đùng và nhiều nơi ở Tây Nguyên có hai mùa rõ rệt: mùa khô nhiều gió, đêm và sáng sớm se lạnh; mùa mưa thì mưa dầm, sương ẩm kéo dài. Cả hai mùa đều làm đàn ong dú phải tốn sức giữ ấm, giữ khô tổ. Vì vậy ở vùng cao, nguyên tắc là mở ít hơn vùng thấp và chọn giờ kỹ hơn.

Đàn ong dú vùng cao giữ ấm bằng gì

Ong dú bọc phần nuôi con trong nhiều lớp vỏ mỏng bằng sáp trộn nhựa cây, giống một cái áo khoác nhiều lớp. Khe thùng, lỗ hở được trám kín bằng keo. Nhờ vậy, bên trong tổ giữ được hơi ấm và độ ẩm ổn định dù ngoài trời sáng sớm khá lạnh.

Nhấc nắp thùng là xé lớp áo đó. Ở vùng thấp nóng ẩm, đàn tự sửa nhanh. Ở vùng cao, đàn vừa phải sửa vừa phải dồn sức sưởi ấm ấu trùng bị lộ ra. Nếu trúng đợt gió mùa khô hoặc mấy ngày mưa liền, chúa có thể đẻ chậm lại, ấu trùng ở rìa ổ dễ bị lạnh.

Lịch mở thùng theo hai mùa Tây Nguyên

Lịch này là khung, không phải luật cứng. Mỗi thung lũng, mỗi sườn đồi có lúc mưa lúc gió khác nhau. Ghi lại vài năm sẽ có lịch riêng cho chỗ mình. Xem thêm cách đàn trải qua từng mùa ở mục Mùa khô – mùa mưa Tây Nguyên.

Chọn giờ mở: cửa sổ nắng giữa ngày

Người nuôi vùng thấp quen mở thùng sáng sớm cho mát. Lên cao thì ngược lại. Sáng sớm là lúc lạnh nhất và đàn đang tụ lại giữ ấm. Chiều muộn sương bắt đầu xuống, gió núi trở lại.

• Giờ tốt: khoảng 10–14 giờ, ngày nắng, gió nhẹ.
• Tránh: sáng có sương mù, ngày âm u có mưa phùn, chiều tối, lúc đang có gió giật.
• Che gió: đứng chắn phía gió thổi tới, hoặc mở ở chỗ khuất gió nếu thùng xách được.
• Thời gian: càng ngắn càng tốt. Nhìn, chụp ảnh, đóng lại, xem ảnh sau.

Nhìn từ ngoài: những gì đàn vùng cao báo cho mình

Vì mở ít, người nuôi vùng cao phải giỏi đọc dấu hiệu bên ngoài. Vài điều đáng để ý, nhất là mùa khô:

1. Giờ ong bắt đầu bay: sáng lạnh thì ong ra muộn là bình thường. Nhưng trưa nắng mà cửa vẫn vắng thì cần xem lại.
2. Ong tha phấn: mùa có hoa cà phê, hoa rừng, ong về với cục phấn ở chân là đàn đang nuôi con.
3. Khe thùng: thấy ong đang trám keo thêm vào khe là đàn đang chống gió, đừng cạy ra.
4. Hơi ẩm, mốc: mùa mưa, ngó đáy và chân thùng xem có rêu, nước đọng không.
5. Xác ong: sau đợt lạnh, vài xác ong già là bình thường; xác non, ấu trùng bị kéo ra ngoài là dấu hiệu đàn bị lạnh hoặc có vấn đề bên trong.

Khi bắt buộc phải mở giữa mùa khó

Có những lúc không thể chờ ngày đẹp: thùng bị gió quật đổ, mưa to làm thùng ngấm nước, kiến hoặc thằn lằn chui vào, hoặc cửa tổ vắng hẳn vài ngày. Lúc đó:

• Chọn khoảng giữa trưa ấm nhất trong ngày, dù trời không đẹp.
• Mở hé, xem đúng chỗ nghi có chuyện, không lật hết các tầng.
• Nếu đáy ướt, thay hoặc lót đáy khô, kê thùng cao lên, rồi đóng kín.
• Trám lại khe ngay bằng sáp, không để hở qua đêm.

Thùng đặt sát sườn đồi đón gió hoặc dưới máng nước mái nhà là hai chỗ hay gây ra chuyện phải mở bất đắc dĩ. Dời thùng về chỗ kín gió, có mái che từ đầu sẽ giảm hẳn số lần phải mở. Các ghi chép về chỗ đặt thùng ở vùng cao nằm trong mục Nuôi ong dú cao nguyên.

Đàn khoẻ từ đầu thì ít phải đụng tới

Một đàn đông, đủ dự trữ, quen thùng sẽ tự lo được qua mùa gió mà không cần chủ phải mở xem liên tục. Nếu đang muốn tăng đàn hoặc thay đàn yếu, trại ong dú Ong Quý có tổ ong dú giống, cùng mật ong dú và các sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật. Người nuôi vùng cao muốn ghi lại nhịp mở thùng theo mùa, theo từng thùng, có thể dùng app quản lý trại ong để không phải nhớ trong đầu.

Câu hỏi thường gặp