Giá tổ ong dú vùng cao: tổ tách, tổ rừng khác gì

Trên cao nguyên, câu hỏi về giá tổ ong dú thường bắt đầu bằng một tin nhắn kiểu: «Bên kia bán tổ rừng rẻ lắm, sao bên này đắt vậy?». Câu trả lời ngắn là: hai thứ đó không cùng một loại hàng. Một bên là đàn được tách và giữ ở trại, đã quen sống trong thùng; bên kia nhiều khi là tổ bị cưa ra từ thân cây trong rừng. Giá rẻ của loại sau được trả bằng cái cây bị phá và một đàn có khi không sống nổi qua mùa mưa.

Ở vùng như Tà Đùng, nơi đêm lạnh, mưa dầm kéo dài và đường vào nhiều đèo dốc, giá một tổ giống còn chịu thêm mấy yếu tố mà dưới đồng bằng ít ai nghĩ tới.

Tổ «rừng» rẻ: rẻ vì đâu

Ong dú làm tổ trong hốc cây, khe đá. Muốn lấy được đàn trong rừng, người ta thường phải cưa một khúc thân cây, đôi khi đốn cả cây. Đàn bị lôi ra khỏi chỗ ở cũ, cửa tổ hư, cụm nhộng dập, nhiều con chúa không qua khỏi. Người mua mang về một khúc gỗ còn ong ra vào, tưởng là có đàn, rồi vài tuần sau thấy cửa tổ thưa dần.

Ngoài chuyện rủi ro, bắt tổ rừng còn lấy đi những đàn đang giữ nguồn giống tự nhiên cho cả vùng. Người nuôi có nghề không làm vậy. Nhân đàn đúng cách là tách từ đàn mạnh đang nuôi trong thùng, để đàn mẹ vẫn sống và đàn con có chỗ ở sạch sẽ từ đầu.

Vì thế, khi nghe giá rẻ hơn hẳn, câu đầu tiên nên hỏi là: đàn này từ đâu ra? Tách từ thùng nào, bao lâu rồi? Người bán không trả lời được thì không cần hỏi giá nữa.

Thứ làm đàn vùng cao đắt hơn

Đã sống qua mùa mưa dầm

Mùa mưa Tây Nguyên có những đợt mưa liền nhiều ngày, đàn gần như không ra được. Lúc đó đàn sống bằng dự trữ trong bầu mật, bầu phấn. Đàn mới tách vài tháng thường chưa kịp tích đủ, gặp đợt mưa dài là hụt hơi. Đàn đã qua một mùa mưa ở chính vùng đó là đàn đã chứng minh được mình, và người bán phải giữ nó cả năm mới có, nên giá cao hơn là hợp lý.

Chịu được đêm lạnh

Đêm lạnh khiến ong ra muộn, về sớm, giờ kiếm ăn ngắn lại. Đàn đông quân giữ ấm tổ tốt hơn, cụm nhộng ít bị lạnh. Ở vùng cao, sức đàn quan trọng hơn ở đồng bằng.

Thùng gỗ dày, kín gió

Thùng mỏng, ván hở thì gió lùa và hơi ẩm vào. Thùng gỗ dày, ghép khít, có mái che mưa là phần chênh nên trả.

So nhanh các loại tổ thường gặp ở vùng cao

Đường xa cũng nằm trong giá

Đưa tổ lên vùng cao là đi đường đèo, quanh co, dằn xóc. Đàn ong dú không ưa bị lắc mạnh và nóng bí. Người bán chịu chở vào sáng sớm, chèn thùng chắc, đi chậm, thì chi phí cao hơn gửi xe khách. Nhưng một đàn bị dằn suốt mấy tiếng, về tới nơi mất một phần quân, thì phần tiết kiệm không bù được.

Cách tính đúng là cộng ba thứ: giá tổ, tiền chở, và khả năng đàn về tới nơi còn khỏe. Một đàn rẻ mà về tới nơi đã yếu thì cộng lại vẫn đắt.

Mua lúc nào để đỡ thiệt

1. Cuối mùa khô, trước khi mưa lớn: trời ráo, chở dễ, đàn có vài tuần quen chỗ trước khi vào mùa mưa. Nhưng phải chọn đàn có dự trữ.
2. Đầu mùa mưa, khi cây bắt đầu ra hoa: đàn dễ kiếm ăn, nhanh ổn định.
3. Giữa mùa mưa dầm: giá có thể mềm, nhưng đàn mới về khó ra kiếm ăn. Không nên với người mới.

Nhịp mùa ở mỗi xã mỗi khác một chút, xem thêm ở mục Mùa khô – mùa mưa Tây Nguyên. Còn cách che thùng khi chở đường đèo thì có ở mục Bảo vệ & di chuyển đàn.

Nguồn tổ có gốc rõ ràng

Người ở cao nguyên muốn một đàn tách từ thùng, có nguồn gốc rõ, có thể tham khảo trại Ong Quý ở Tây Ninh: trại có tổ ong dú giống nhân bằng cách tách, mật ong dú, hộp quà mật và sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi. Nếu muốn mua lại đàn của người nuôi gần mình hơn để đỡ đường xa, có thể tìm trên chợ của người nuôi ong dú, nhớ hỏi kỹ đàn được tách hay bắt.

Câu hỏi thường gặp