Hoa dại đồi Tà Đùng: lịch ăn của ong dú hai mùa

Ai sống ở vùng hồ Tà Đùng đều quen nhịp hai mùa: mưa dầm từ khoảng tháng 5 đến tháng 10, rồi nắng gió khô hanh kéo tới tận tháng 4. Đàn ong dú đặt quanh đồi cà phê, mép rẫy cũng sống theo đúng nhịp ấy. Có lúc hoa nhiều tới mức ong về nặng chân, có lúc cả sườn đồi chỉ còn cỏ cháy.

Cái đáng giữ không phải đợt rộ, mà là những đám hoa dại nối các đợt rộ lại với nhau. Bài này đi theo lịch một năm trên cao nguyên để xem lúc nào đàn dựa vào cây trồng, lúc nào dựa vào hoa dại, và việc cần làm ở từng quãng.

Một năm hoa trên đồi, chia theo mùa

Thời điểm cụ thể xê dịch theo năm và theo độ cao từng đồi, nên coi bảng này là khung, không phải lịch cứng. Ghi lại mỗi năm vào sổ là sau vài mùa bạn có lịch riêng cho khu mình.

Dã quỳ: đợt hoa dại ai cũng thấy

Dã quỳ, hay hướng dương dại, mọc thành bụi lớn ven đường, mép rẫy, sườn dốc. Khi nó nở, cả vùng vàng rực và ong dú tranh thủ khai thác cả mật lẫn phấn. Đây là quãng đàn lên nhanh nhất trong năm.

Nhiều nhà vẫn chặt dã quỳ vì nó lấn rẫy. Không cần giữ hết, nhưng nên chừa những bụi mọc ở bờ lô, sườn dốc khó canh tác. Chặt thì chặt sau mùa hoa, khi bụi đã tàn, chứ đừng phát lúc đang nở.

Quãng cuối mùa khô: nơi hoa dại quyết định

Sau đợt cà phê, đồi khô dần. Cỏ tranh vàng úa, gió thổi bụi đỏ. Hoa còn lại chủ yếu nằm ở chỗ đất giữ ẩm:

• Bờ suối, mép hồ, ven mương tưới.
• Gốc cây lớn có bóng râm.
• Rìa vườn nhà được tưới đều.

Đây là những vạt phải giữ cho bằng được. Nếu khu tổ nằm gần mương tưới, để mép mương có cỏ mọc thay vì phát trụi. Nếu nhà có vườn rau, chừa vài luống cho ra hoa.

Phòng cháy đồi mà không dọn trắng

Cháy đồi mùa khô là rủi ro thật ở Tây Nguyên, và lửa có thể thiêu cả thùng ong. Người ta hay phản xạ bằng cách phát sạch quanh nhà. Nhưng phát sạch là cắt luôn nguồn hoa cuối cùng. Có cách dung hòa:

1. Làm đường băng cản lửa rộng vài mét, cuốc sạch đất, ở phía đồi cỏ tranh khô đối diện khu tổ.
2. Dọn kỹ quanh chân giá thùng chừng nửa mét để lửa và kiến khó leo lên.
3. Giữ vạt cỏ còn xanh phía trong đường băng, nhất là chỗ gần nước. Cỏ xanh khó bắt lửa hơn cỏ khô.
4. Không đốt rác, đốt cỏ gần khu tổ trong mùa khô. Khói cũng làm ong hoảng.

Cách bố trí thùng, kê giá và di chuyển đàn khi có nguy cơ có thể đọc thêm ở Bảo vệ & di chuyển đàn.

Mùa mưa: hoa nhiều mà ong không ra được

Nghe ngược đời nhưng giữa mùa mưa, cỏ hoa ven đồi rất dày, vậy mà đàn có khi vẫn hụt. Lý do là mưa dầm và sương sớm kéo dài, ong chỉ ra kiếm ăn được vào những khoảng tạnh ngắn. Vì thế hoa dại càng gần tổ càng có giá trị: ong tận dụng được chút nắng ngắn ngủi mà không phải bay xa.

Quãng này nên kiểm thùng, chống mốc, kê cao khỏi mặt đất. Chuyện thời tiết hai mùa có ở Mùa khô – mùa mưa Tây Nguyên.

Tìm tổ giống thích nghi và hỏi kinh nghiệm

Ở vùng cao, đàn mua từ nơi khí hậu khác về cần thời gian làm quen. Nên chọn thời điểm đem đàn lên vào đầu mùa khô, khi sắp có dã quỳ và cà phê, để đàn có nguồn ăn ngay. Người muốn có tổ giống khỏe, hoặc muốn mua mật ong dú, son dưỡng sáp ong dú, có thể tham khảo trại Ong Quý; người nuôi ở vùng cao muốn trao đổi tổ, mật với nhau thì có chợ ongdu. Tuyệt đối không vào rừng bắt tổ hoang: vừa phá đàn tự nhiên, vừa vi phạm quy định bảo vệ rừng.

Câu hỏi thường gặp