Hỏi gì trước khi mua tổ ong dú ở vùng ven rừng Tà Đùng

Ở vùng ven rừng Tà Đùng, chuyện mua tổ ong dú có một cái bẫy mà người ở phố ít gặp: rất nhiều tổ được rao bán là tổ "mới bắt trong rừng về". Nghe thì có vẻ khoẻ, có vẻ quý. Nhưng một đàn bị cưa ra khỏi thân cây, nhồi vào thùng rồi chở đi bán thường không trụ được lâu, và việc đó còn làm rừng mất dần những đàn hoang vốn đang giữ hoa cho cả vùng.

Vì vậy câu hỏi đầu tiên ở vùng cao không phải là giá, mà là: tổ này từ đâu ra.

Câu hỏi số một: tổ tách hay tổ rừng

Hỏi thẳng, rồi nghe kỹ cách người ta trả lời. Vài dấu hiệu giúp phân biệt:

• Tổ tách nằm gọn trong thùng gỗ đóng sẵn, cấu trúc bầu mật, bầu phấn, cầu nhộng được xếp lại tự nhiên sau một thời gian. Người bán chỉ được đàn mẹ đang đặt ở đâu.
• Tổ rừng thường còn nguyên đoạn thân cây, hoặc thùng mới tinh mà bên trong lộn xộn, sáp dính mùn gỗ, nhiều bầu bị dập. Người bán ngại nói đã lấy ở đâu.

Một đàn đã được tách và nuôi ổn định trong thùng sẽ quen việc bị mở nắp kiểm tra, quen thùng gỗ. Đàn rừng thì vừa mất tổ cũ, vừa bị xóc, vừa phải dựng lại từ đầu. Người nuôi có nghề sẽ khuyên không mua tổ rừng, kể cả khi họ có thể bán được.

Xin đi xem tận chỗ, và hỏi gì khi tới nơi

Đường vào các rẫy ven rừng có khi lầy, có khi dốc, nhưng nên đi. Đứng giữa vườn người ta mới hỏi được những câu có ý nghĩa:

1. Đàn này đặt ở đây đã qua bao nhiêu mùa mưa? Đàn sống qua được một mùa mưa vùng cao là đàn đã quen ẩm.
2. Quanh đây hoa gì nở theo mùa? Cà phê, bơ, sầu riêng, cây rừng ven suối, mỗi thứ một nhịp. Đối chiếu với vườn nhà mình xem có na ná không.
3. Rẫy kế bên có phun thuốc không, phun vào mùa nào?
4. Tổ đã thu mật lần cuối khi nào? Vừa thu cạn mà chở đi là đàn đói giữa đường.
5. Đã gặp kiến, thằn lằn, ruồi lính đen chưa, xử lý thế nào?

Nghe người bán kể về khó khăn của chính họ. Người nuôi thật biết rõ tháng nào đàn hay yếu, đêm nào sương dày làm thùng ướt. Đọc thêm về nhịp hoa ở đây trong mục Rừng Tà Đùng & nguồn hoa.

Hỏi về đường chở: đèo, xóc và sương

Ở cao nguyên, quãng đường từ rẫy người bán về nhà mình hay có đèo, đường đất đỏ, và đêm xuống lạnh nhanh. Mấy câu nên hỏi:

Chọn mùa mua cho hợp vùng cao

Tây Nguyên có mùa khô và mùa mưa rõ. Mua giữa mùa mưa dầm, đàn mới về vừa phải làm quen chỗ, vừa bị ẩm và ít ngày nắng để bay, nên dễ hụt. Thời điểm dễ thở hơn là đầu mùa khô hoặc khi vườn bắt đầu có hoa. Hỏi người bán xem họ hay tách đàn vào lúc nào: người nuôi lâu năm ở vùng cao thường tránh tách giữa mùa mưa vì đàn mẹ cũng cần sức.

Cũng nên hỏi chuyện đặt thùng: dưới tán cây ven rừng thì mát, nhưng nếu quá rậm và ẩm, thùng lâu khô. Mục Mùa khô – mùa mưa Tây Nguyên có thêm cách xoay xở theo từng mùa.

Muốn mua đúng tổ tách, hoặc xem tận mắt trước

Nếu ở vùng cao mà chưa tìm được người nuôi tách đàn quanh mình, có thể tham khảo trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh. Trại chỉ bán tổ tách từ đàn nuôi, không bán tổ bắt rừng, ngoài ra có mật ong dú, các món làm từ sáp ong dú như son dưỡng môi, và hộp quà mật. Xem tại ongquy.com. Người muốn tận mắt thấy một đàn tách trông thế nào, mở thùng ra sao, có thể đăng ký học thực hành ở ongdu.com/tour trước khi mua tổ đầu tiên.

Câu hỏi thường gặp