Nhận tổ ong dú lên rẫy cao nguyên: chọn tháng nào

Người dưới xuôi lên Tây Nguyên làm vườn hay hỏi: mua tổ ong dú về rẫy ở vùng cao thì nhận vào tháng nào cho đàn khỏi đuối. Câu trả lời khác hẳn với đồng bằng, vì ở cao nguyên thứ làm khó đàn ong không chỉ là thiếu hoa mà còn là gió mùa khô, đêm se lạnh và quãng đường đèo dốc lúc chở tổ lên.

Hai mùa của cao nguyên nhìn từ cửa tổ

Tây Nguyên chia năm thành mùa mưa và mùa khô khá rạch ròi. Mùa mưa kéo dài khoảng từ tháng 5 đến tháng 10, trời ẩm, cây rừng xanh lại, nhiều loài cây dại và cây bụi ven rẫy ra hoa. Mùa khô từ khoảng tháng 11 đến tháng 4, nắng ban ngày nhưng gió mạnh và đêm lạnh, nhất là những tháng đầu năm.

Với ong dú, gió là thứ đáng ngại. Ong nhỏ, bay thấp, gió lớn làm chúng khó ra xa và khó về đúng cửa. Một đàn quen chỗ còn xoay xở được; đàn vừa chở lên, còn đang tập định vị cửa tổ mới giữa rẫy lạ, gặp gió giật là ong thợ lạc nhiều. Cộng thêm đêm lạnh, đàn phải co cụm giữ ấm cho ong non, ăn vào dự trữ nhiều hơn.

Giữa mùa khô, nhiều vườn cà phê ở cao nguyên ra hoa sau đợt tưới, và người ta hay nghĩ đó là lúc tốt để nhận tổ. Nhưng hoa cà phê thường nở rộ trong vài ngày rồi tàn, và đi kèm lịch phun thuốc của các vườn xung quanh. Đàn mới chưa định vị xong có khi đã lỡ đợt hoa, chỉ còn lại gió và khô. Mời đọc thêm ở chuyên mục Mùa khô – mùa mưa Tây Nguyên.

Lịch nhận tổ gợi ý cho vùng cao

Chặng đường đèo — phần ít ai tính

Ở vùng cao, nhiều người chọn đúng tháng nhưng vẫn mất đàn vì khâu chở. Đường đèo cong, xóc, xe phanh gấp liên tục. Bánh tổ ong dú làm bằng sáp và keo, mềm, các bầu mật lại đầy nước. Lắc mạnh là bầu vỡ, mật chảy dính ong, đàn về tới nơi đã yếu sẵn.

1. Bịt cửa tổ khi ong đã về hết, thường là chiều tối hoặc sáng rất sớm.
2. Giữ thùng đứng thẳng, đúng chiều như lúc đàn đang sống, không đặt nằm ngang.
3. Chèn chặt bằng bao mềm hoặc rơm để thùng không xê dịch theo khúc cua.
4. Che nắng, tránh gió lùa thẳng nếu chở bằng xe máy hoặc thùng xe hở.
5. Chạy chậm qua đoạn xấu. Đi chậm thêm một chút còn hơn mở thùng thấy mật chảy.

Chỗ đặt tổ trên rẫy dốc

Đất vùng cao thường dốc, đất đỏ trơn khi mưa. Giá kê nên chôn chân chắc, cao chừng một mét, để thùng không trượt khi đất mềm mùa mưa. Chọn chỗ khuất gió, tựa lưng vào hàng cây hoặc bờ đất cao; hướng cửa tổ đón nắng sáng, tránh hướng gió chính của mùa khô. Đặt cách xa khu vườn hay phun thuốc. Chân giá làm chống kiến, vì rẫy có nhiều kiến lửa và kiến vàng. Gần nguồn nước sạch là điểm cộng lớn trong mùa khô — ong cần nước để làm mát tổ.

Ai có ý định để đàn ở gần rừng hay ven rẫy cà phê, sầu riêng thì nên tìm hiểu trước nguồn hoa quanh đó ở chuyên mục Rừng Tà Đùng & nguồn hoa.

Đừng bắt tổ rừng thay vì mua tổ giống

Lên vùng cao, nhiều người thấy tổ ong dú trong bộng cây rừng và muốn bắt về cho nhanh. Không nên. Bắt tổ rừng là phá nơi ở của đàn hoang, đàn thường chết vì bị chặt bộng, xẻ thân cây, và làm cạn nguồn ong tự nhiên của khu rừng. Cách bền là mua tổ giống được tách từ đàn nuôi, rồi tự nhân thêm bằng cách tách đàn khi tổ đã mạnh.

Nguồn tổ giống và học nghề

Muốn có tổ giống khoẻ chở lên cao nguyên đúng đầu mùa mưa, có thể đặt trước với trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh. Trại có tổ giống tách từ đàn nuôi, cùng mật ong dú, son dưỡng môi từ sáp ong dú và hộp quà mật. Đặt sớm vài tuần để trại chọn tổ nhiều dự trữ, hợp quãng đường xa. Khi đàn đã về rẫy, việc ghi lại ngày kiểm tra, ngày tách, tình trạng từng thùng có thể làm trên app quản lý trại ong cho đỡ quên qua mùa khô dài.

Câu hỏi thường gặp