Năm đầu nuôi ong dú ven rừng Tà Đùng: những điều làm sai

Ven rừng cao nguyên, ai mới tới cũng nghĩ ong dú sẽ sống sướng: cây rừng nhiều, hoa dại mọc ven rẫy, không khí trong lành. Năm đầu mới thấy vùng cao có những cái khó mà người nuôi ở đồng bằng không gặp: mùa khô gió thổi rát, đêm cuối năm se lạnh, khói đốt rẫy bay vào thùng, và rẫy cà phê bên cạnh phun thuốc đúng lúc ong đi làm.

Các lỗi dưới đây được xếp theo mức thiệt hại, nặng nhất đứng đầu. Lỗi nào cũng sửa được, và phần lớn không tốn tiền, chỉ cần biết sớm.

1. Vào rừng bắt tổ hoang

Sống sát rừng, thấy ong dú bay ra từ một hốc cây, người mới dễ nảy ý cưa khúc cây mang về. Đây là lỗi tốn kém nhất. Phải chặt hoặc xẻ cây, mà nhiều khu ven rừng không được phép đụng tới. Tổ bị cắt ngang, bình mật vỡ chảy, ruồi nhỏ và kiến kéo tới ngay. Đàn bị xáo trộn mạnh thường bỏ đi hoặc lụi dần sau vài tuần. Cái được chỉ là một khúc gỗ nặng và một đàn yếu.

Đúng hơn là mua tổ giống đã nuôi thùng, rồi nhân đàn bằng cách tách khi đàn đủ mạnh. Cách chọn tổ hợp khí hậu vùng cao có ở chuyên mục Tổ giống vùng cao. Tổ hoang trong rừng cứ để yên, nó là nguồn ong tự nhiên cho cả vùng.

2. Không biết rẫy bên cạnh phun thuốc lúc nào

Ven rừng thường là rẫy cà phê, tiêu, sầu riêng, bơ. Mùa cà phê ra hoa là lúc ong dú đi làm nhiều nhất, cũng là lúc nhiều nhà phun thuốc. Năm đầu không hỏi ai, sáng ra thấy xác ong rải trước cửa tổ mới biết. Khói đốt rẫy, đốt lá cuối mùa khô cũng vậy: khói dày bay vào cửa tổ, đàn hoảng loạn.

Việc nên làm: đi một vòng hỏi các rẫy quanh trong tầm ong bay, xin họ báo trước khi phun. Hôm có phun hoặc có đốt, đóng cửa tổ từ tối hôm trước, mở lại khi thuốc đã khô và khói tan. Thùng nên đặt phía trên gió so với rẫy.

3. Để thùng hứng gió mùa khô

Mùa khô ở Tây Nguyên, khoảng tháng 11 tới tháng 4, gió thổi mạnh và khô, nhất là những tháng đầu mùa. Thùng đặt chỗ trống trải bị gió lùa qua khe, mất nhiệt, ong phải tốn sức giữ ấm và trám khe. Đêm cuối năm se lạnh, đàn nhỏ co cụm lại, việc nuôi con chậm hẳn.

• Đặt thùng sau một hàng cây, bờ rào hoặc vách nhà chắn phía hứng gió.
• Dùng thùng gỗ dày, ghép khít, nắp đậy kín, không để khe lớn.
• Cửa tổ quay về hướng đông hoặc đông nam để đón nắng sớm, ong ra làm sớm hơn.
• Không mở thùng vào sáng sớm lạnh hay chiều gió lớn.

4. Thu mật như ở đồng bằng

Nhịp hoa vùng cao khác đồng bằng. Có những đợt hoa rộ ồ ạt rồi tắt hẳn, sau đó là khoảng trống dài. Năm đầu thấy bình mật đầy là lấy, rồi bước vào một đoạn ít hoa, đàn không còn gì cầm cự. Mùa mưa dầm cũng có nhiều ngày ong không bay được, đàn sống hoàn toàn nhờ dự trữ. Bài học là thu mật phải nhìn lịch hoa của chính vùng mình và luôn chừa phần lớn lại cho đàn.

Chi tiết từng tháng ở chuyên mục Mùa khô – mùa mưa Tây Nguyên.

5. Mùa mưa để thùng ẩm

Mưa dầm vùng cao kéo dài, sương mù sáng sớm, đất lúc nào cũng ướt. Thùng đặt thấp sát đất hút ẩm từ dưới lên, mốc trắng ở góc thùng, bình phấn dễ hỏng. Kê thùng cao, mái che rộng, chân giá có chén nước chặn kiến, và dọn cỏ quanh chân giá cho thoáng nhưng không phát quang cả khu.

6. Dời đàn giữa ban ngày

Muốn dời thùng sang chỗ kín gió hơn, năm đầu hay khiêng đi lúc giữa trưa. Ong thợ đang ở ngoài quay về chỗ cũ, không tìm thấy tổ, bám thành cụm rồi chết dần. Dời đàn phải làm lúc chập tối khi ong đã về hết, bịt cửa trước khi nhấc, khiêng nhẹ, và nếu chỉ dời gần thì dời từng đoạn ngắn.

Bắt đầu lại cho đúng

Thay vì vào rừng tìm tổ, người mới ở vùng cao nên có một hai tổ giống khoẻ đã quen nuôi thùng. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống, mật ong dú, hộp quà mật và các sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi. Ai muốn mua lại tổ của người nuôi gần vùng mình hoặc bán bớt mật dư có thể xem thêm trên chợ ong dú.

Câu hỏi thường gặp