Nuôi ong dú cao nguyên Tà Đùng: làm lại sẽ khác gì

Vùng Tà Đùng nằm trên cao, quanh là rừng, hồ và đồi cà phê. Người nuôi ong dú dưới đồng bằng lên đây hay mang theo thói quen cũ: lịch chăm như ở miền Nam, thùng mỏng như ở miền Nam, chỗ đặt như ở miền Nam. Rồi đến mùa mưa đầu tiên mới thấy cao nguyên có luật riêng.

Nếu được làm lại một trại ong dú ở vùng này, những thay đổi lớn nhất đều xoay quanh hai mùa khô và mưa, sương lạnh ban sáng, và khoảng cách với rừng.

Lịch chăm phải bám theo hai mùa

Cao nguyên chia năm khá rõ thành mùa khô và mùa mưa. Mùa khô gió nhiều, nắng trong, nhiều loại cây ra hoa, đàn ong có việc để làm. Mùa mưa kéo dài, có những đợt mưa dầm cả tuần, ong ít bay ra được, đàn phải sống bằng kho dự trữ.

Người mới lên thường mở tổ, tách đàn theo cảm tính hoặc theo lịch đã quen ở chỗ cũ. Nếu bắt đầu lại, nên làm theo nhịp mùa:

1. Đầu mùa khô: kiểm tra tổ sau mùa mưa, dọn chỗ ẩm mốc quanh thùng, xem đàn còn mạnh không.
2. Giữa mùa khô: lúc hoa nhiều là lúc đàn mạnh lên. Nếu có tách đàn thì tính vào quãng này, khi đàn mẹ đã đông.
3. Cuối mùa khô: để yên cho đàn tích trữ. Đây không phải lúc lấy nhiều mật.
4. Mùa mưa: hạn chế mở tổ, lo che chắn, chống ẩm và để đàn sống bằng kho đã có.

Chi tiết từng tháng có ở mục Mùa khô – mùa mưa Tây Nguyên.

Sáng sương lạnh: thùng phải giữ ấm

Đêm và sáng sớm trên cao nguyên lạnh hơn hẳn vùng thấp, có lúc sương trắng phủ vườn. Ong dú cần giữ ấm khu ấu trùng. Thùng gỗ mỏng, nhiều khe hở thì đàn phải tiêu hao nhiều sức chỉ để giữ nhiệt.

Làm lại thì nên chọn thùng gỗ dày, khít, có nắp đậy kín, đặt trên kệ cách mặt đất để tránh hơi ẩm bốc lên. Hướng cửa tổ đón nắng sớm giúp ong bay ra sớm hơn trong ngày. Tránh đặt thùng ở chỗ trũng, nơi sương đọng lâu và gió lùa.

Gần rừng nhưng không sát rừng

Rừng là nguồn hoa và nhựa cây quý, nhưng mép rừng cũng là nơi kiến rừng, thằn lằn, chuột và các loài thú nhỏ qua lại. Lần đầu người ta hay đặt tổ sát rừng cho gần hoa, rồi mất tổ mà không biết vì sao.

Với người mới, sân sau hoặc vườn gần nhà là lựa chọn an toàn hơn. Ong dú vẫn bay ra tìm hoa trong tầm bay, mình thì mỗi ngày đi ngang là thấy tổ. Đọc thêm về nguồn hoa vùng này ở mục Rừng Tà Đùng & nguồn hoa.

Không bắt tổ rừng, kể cả khi thấy dễ

Ở vùng rừng, người ta hay thấy tổ ong dú trong hốc cây, trong bọng gỗ mục, và nghĩ mang về nuôi là tiết kiệm. Đây là việc nên tránh ngay từ đầu. Cưa bọng thường làm vỡ kho mật, chết ấu trùng, đàn về thùng mới dễ bỏ đi hoặc lụi dần. Bắt tổ rừng cũng làm cạn quần thể ong ngoài tự nhiên, là nguồn thụ phấn cho chính khu rừng và vườn quanh đó.

Cách bền hơn là mua tổ giống đã sống quen trong thùng, rồi tự nhân đàn bằng cách tách khi đàn đủ mạnh.

Di chuyển tổ trên đường đèo

Tổ giống mua từ nơi khác về Tà Đùng phải đi một đoạn đường dài có đèo dốc. Lần đầu nhiều người buộc thùng sau xe máy, đi giữa trưa. Làm lại thì nên đi vào sáng sớm hoặc chiều mát, bịt cửa tổ bằng lưới thoáng, chèn thùng chặt không cho xóc, tránh nắng chiếu thẳng. Về tới nơi, đặt thùng vào chỗ định sẵn, để yên vài giờ cho đàn lặng rồi mới mở cửa tổ.

Tổ giống nên lấy ở đâu

Người nuôi ở cao nguyên nên chọn tổ đã nuôi ổn định trong thùng, đàn đông, có người bán chịu hướng dẫn cách vận chuyển. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ giống nhân bằng cách tách từ đàn nhà, cùng mật ong dú, son dưỡng môi từ sáp ong dú và hộp quà mật, nên có thể hỏi kỹ về đường đi trước khi nhận. Ai muốn mua bán, trao đổi tổ với người nuôi trong vùng thì có thể xem thêm ở chợ ong dú.

Câu hỏi thường gặp