Ong dú bay xa bao nhiêu giữa rừng và rẫy cao nguyên

Ở vùng cao quanh Tà Đùng, một tổ ong dú đặt ở mép rẫy cà phê và một tổ đặt sâu hơn vài trăm mét về phía bìa rừng có thể sống hai cuộc đời khác nhau. Hai tổ cách nhau không xa, nhưng vòng bay của mỗi đàn lại phủ lên hai thế giới khác nhau: một bên là rẫy có mùa tưới, mùa phun; một bên là rừng có cây ra hoa lai rai và nhựa cây quanh năm.

Lý do nằm ở chỗ ong dú bay gần. Hiểu vòng bay đó cắt qua rừng, rẫy, suối ra sao thì mới chọn được chỗ đặt tổ đúng ở vùng cao nguyên.

Vòng bay vài trăm mét nhìn trên đất cao nguyên

Ong dú là ong không ngòi đốt, thân nhỏ, sức bay ngắn. Người nuôi nhìn đàn đi về nhiều năm đều thấy phần lớn ong thợ quanh quẩn vài trăm mét quanh tổ, loài thân lớn và lúc khan hoa thì nhích xa hơn một chút. So với ong mật bay hàng cây số, đó là một cái vòng rất nhỏ.

Ở đồng bằng, vòng đó phủ vài khu vườn. Ở cao nguyên, nó có thể phủ một mép rẫy, một khe suối, một đoạn rừng tái sinh. Đất dốc và rừng rậm còn làm ong ngại bay qua chỗ quá tối, quá kín; ong thường đi theo khoảng sáng như lối mòn, mép rừng, dọc suối. Vì vậy hai tổ cách nhau không xa vẫn có thể ăn hai vùng gần như không chung nhau.

Rừng, rẫy, suối: mỗi thứ cho ong cái gì

Đọc bảng sẽ thấy rừng và rẫy bù cho nhau. Rẫy cho đợt hoa lớn nhưng ngắn, rừng cho nguồn nhỏ mà đều. Đàn chỉ ăn rẫy thì no một đợt rồi đói lâu; đàn chỉ ăn rừng sâu thì đủ sống mà ít dư mật. Nhiều ghi chép thêm về cây rừng cho ong có ở mục Rừng Tà Đùng & nguồn hoa.

Theo mùa, vòng bay đổi nghĩa ra sao

Mùa khô

Cao nguyên khô hanh, gió nhiều. Cà phê được tưới rồi nở trắng rẫy, ong có đợt ăn lớn nhất năm. Nhưng cũng là mùa các rẫy phun thuốc nhiều. Vòng bay vài trăm mét của đàn có thể phủ rẫy của ba, bốn nhà, và chỉ cần một nhà phun lúc hoa nở là đàn mất ong thợ. Nước cũng hiếm dần, ong phải bay ra suối.

Mùa mưa

Mưa dầm, sương mù sáng sớm, ong ra muộn về sớm. Rẫy nghỉ hoa, lúc này cây bụi và dây leo ở bìa rừng là chỗ đàn bám vào. Tổ đặt xa rừng sẽ thấy rõ đàn hụt ăn trong những tuần mưa liền. Chuyện chuẩn bị cho hai mùa có ở mục Mùa khô – mùa mưa Tây Nguyên.

Chọn chỗ đặt tổ: năm bước trên thực địa

1. Đứng ở chỗ định đặt tổ, nhìn quanh vài trăm mét. Đánh dấu trong đầu: hướng nào là rẫy, hướng nào là rừng, suối ở đâu.
2. Ưu tiên mép rừng giáp rẫy, nơi đàn với tới được cả hai. Tránh đặt giữa lòng rẫy trống trải và tránh rừng quá rậm, tối.
3. Hỏi lịch phun của các rẫy trong vòng bay. Rẫy nào phun nặng lúc cà phê nở thì đặt tổ lùi về phía rừng, xa rẫy đó.
4. Chọn chỗ cao ráo, có tán che nắng chiều, không đặt ở chỗ trũng ven suối vì mùa mưa ẩm và dễ ngập.
5. Tránh đường gió lùa thẳng vào cửa tổ. Gió mùa khô ở cao nguyên mạnh, cửa tổ nên quay về phía khuất gió.

Dời tổ giữa rừng và rẫy

Nhiều người muốn đưa tổ ra rẫy mùa cà phê nở rồi đem về bìa rừng mùa mưa. Làm được, nhưng phải nhớ ong đã thuộc vùng quanh tổ cũ. Dời vài chục mét thì ong thợ bay về đúng chỗ cũ, không tìm thấy tổ. Dời phải làm buổi tối khi ong đã về hết, đóng cửa tổ, chở đi xa hẳn khỏi vòng bay cũ. Mỗi lần dời là đàn phải học lại vùng mới, nên dời ít lần trong năm thì đàn khoẻ hơn. Kinh nghiệm chở tổ trên đường dốc có ở mục bảo vệ và di chuyển đàn của site.

Nuôi ong dú vùng cao thì tìm tổ giống ở đâu

Ở vùng có rừng, nhiều người có ý đi bắt tổ hoang. Không nên: bắt tổ rừng là phá đàn, đàn bắt về hay bỏ đi, và lấy đi chính nguồn ong của rừng. Nhân đàn đúng cách là tách từ tổ đang nuôi. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống tách từ đàn nuôi, cùng mật ong dú, sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật; xem tại ongquy.com. Khi đã có nhiều tổ rải giữa rừng và rẫy, ghi chép từng tổ đặt ở đâu, dời lúc nào trên app quản lý trại ong sẽ dễ nhìn ra chỗ nào hợp nhất.

Câu hỏi thường gặp