Đưa tổ ong dú vùng thấp lên cao nguyên Tà Đùng

Đưa một tổ ong dú từ đồng bằng hay miền Đông lên cao nguyên, cái làm người nuôi bất ngờ nhất không phải ban ngày mà là ban đêm. Trưa trên vùng đồi quanh Tà Đùng có khi nắng gắt chẳng kém dưới xuôi, nhưng sau khi mặt trời lặn, sương xuống, hơi lạnh từ rừng và mặt hồ lan ra rất nhanh. Đàn quen những đêm ấm của vùng thấp sẽ phải học cách sống với biên độ nhiệt lớn trong ngày.

Ong dú là loài nhiệt đới. Ở độ cao trung bình của cao nguyên, đàn khoẻ vẫn sống và làm mật được, nhưng chọn đúng thời điểm đưa lên và đúng chỗ đặt quyết định gần hết chuyện thành hay bại.

Vì sao đêm cao nguyên làm đàn yếu đi

Ong dú không tự sinh nhiệt sưởi tổ mạnh như ong mật. Đêm lạnh, đàn co cụm lại quanh khu ấu trùng, ăn nhiều mật dự trữ hơn để giữ ấm. Sáng ra, nếu sương còn đọng và nắng lên muộn, ong ra khỏi tổ trễ, thời gian đi kiếm ăn trong ngày bị rút ngắn. Lặp lại nhiều ngày liền, đàn ăn vào kho dự trữ nhanh hơn lượng mang về.

Đó là lý do tổ đưa lên cao không thể là tổ vừa bị thu mật, vừa tách đàn hay vừa trải qua một trận kiến. Nó cần đủ sức để chịu vài tuần đầu khi chưa quen đường hoa mới.

Chọn mùa để đưa tổ lên

Tây Nguyên có hai mùa rõ: mùa mưa kéo dài, ẩm và lạnh về đêm; mùa khô nhiều nắng, gió mạnh nhưng ban ngày ấm. Thời điểm đưa tổ lên ảnh hưởng rất nhiều tới khả năng bám trụ.

Lịch mùa vụ chi tiết có ở chuyên mục Mùa khô – mùa mưa Tây Nguyên.

Đặt thùng ở đâu trên vùng đồi

Người dưới xuôi quen tìm bóng mát, lên cao nguyên phải nghĩ ngược lại một phần: đàn cần nắng sớm để ấm lên nhanh và ra khỏi tổ sớm.

• Sườn đồi quay về hướng đông: đón nắng đầu ngày, chiều có bóng râm.
• Tránh thung lũng, chân dốc, bờ hồ: khí lạnh và sương dồn xuống chỗ trũng vào ban đêm.
• Có bờ cây chắn gió phía sau: mùa khô gió Tây Nguyên thổi mạnh, thùng hở dễ mất nhiệt.
• Kê cao khỏi mặt đất: đất đỏ ẩm mùa mưa và kiến, mối là hai thứ phải tránh.
• Gần nguồn hoa: rìa rẫy cà phê, vườn sầu riêng, bìa rừng còn cây bản địa.

Gia cố thùng cho đêm lạnh

Thùng dưới xuôi đôi khi làm gỗ mỏng cho nhẹ, lên cao là không đủ. Một vài việc nên làm trước khi đưa đàn lên:

1. Dùng thùng gỗ dày, ghép kín, không có khe hở lớn ngoài cửa tổ.
2. Nắp có mái che riêng để nước mưa không thấm vào gỗ.
3. Thu nhỏ cửa tổ, ong dễ giữ ấm và dễ canh giữ hơn.
4. Không tách đàn, không thu mật trong mùa đầu tiên trên cao.
5. Kiểm từ bên ngoài: nghe tiếng, xem ong ra vào, đừng mở nắp khi trời lạnh.

Theo dõi một mùa đầu tiên

Năm đầu là năm đàn tập quen. Ong phải tìm đường hoa mới, làm quen với mùi phấn của cây cao nguyên, với lịch nắng mưa khác. Dấu hiệu tốt là thấy ong mang về phấn nhiều màu, cửa tổ đông vào giữa buổi sáng. Dấu hiệu đáng lo là cửa tổ vắng nhiều ngày nắng đẹp, hoặc có mùi chua hôi bất thường. Người nuôi có thể ghi chép mỗi lần kiểm vào app quản lý trại để so sánh qua từng tháng, thấy đàn đi lên hay đi xuống rõ hơn nhớ bằng đầu.

Về chuyện di chuyển đàn đường dài lên dốc, chuyên mục Bảo vệ & di chuyển đàn có hướng dẫn kỹ hơn.

Tìm tổ giống cho vùng cao

Nếu được, tổ đã nuôi quen ở vùng có nhịp mùa mưa – khô rõ rệt sẽ dễ bám trụ hơn. Khi mua từ trại ở vùng thấp, hãy hỏi người bán tổ có dự trữ tốt không, đàn mạnh không, và nhờ họ dặn cách đóng tổ cho chặng đường dài lên dốc. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống, mật ong dú, các món từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật; có thể hỏi trại về loại tổ khoẻ, nhiều dự trữ phù hợp để đưa lên cao nguyên.

Câu hỏi thường gặp