Trồng thêm gì quanh tổ ong dú ven rừng Tà Đùng

Đặt tổ sát bìa rừng thì câu hỏi đầu tiên không phải «trồng gì» mà là «có cần trồng không». Rừng và nương rẫy quanh Tà Đùng đã có rất nhiều thứ nở: cây gỗ rừng, cây bụi ven suối, cà phê ra hoa trắng cả đồi vào mùa khô. Phần lớn thời gian, đàn ong dú ở đây sống được mà không cần ai trồng thêm một cây nào.

Nhưng có hai quãng người nuôi vùng cao hay than: giữa mùa mưa, khi mưa dầm nhiều ngày liền, ong chỉ tranh thủ bay được những giờ ngớt mưa; và quãng giao mùa, khi hoa cà phê đã tàn mà cây rừng chưa kịp vào đợt mới. Trồng bổ sung quanh khu tổ là để phục vụ đúng hai quãng ấy, không hơn.

Trước hết, đừng làm ba việc này

• Đừng phát quang trụi quanh khu tổ cho «sạch sẽ». Lớp cây bụi, dây leo rừng ven bìa là nguồn hoa vặt rải rác quanh năm, và còn chắn gió lùa vào thùng.
• Đừng trồng các loài cây lạ nổi tiếng lấn đất chỉ vì nghe nói ong thích. Ven rừng là chỗ chúng thoát ra ngoài dễ nhất, và một khi đã tràn vào rừng thì không ai dọn nổi.
• Đừng bắt thêm tổ rừng về đặt cạnh để «tận dụng nguồn hoa». Nhân đàn bằng tách từ đàn mình đang nuôi; tổ trong rừng để yên cho rừng.

Đọc lịch hoa của chính vùng mình

Không có bảng lịch hoa nào chép được cho mọi khu tổ. Cách đáng tin nhất là tự ghi trong một năm: mỗi tuần một lần, đứng trước cửa tổ buổi sáng, xem ong mang phấn về nhiều hay ít, màu gì, và nhìn quanh xem cây nào đang nở. Sau một năm sẽ thấy rõ tháng nào cửa tổ vắng. Bài về mùa khô và mùa mưa Tây Nguyên nói kỹ hơn cách đọc nhịp hai mùa này.

Đại khái ở vùng cao nguyên, người nuôi thường thấy:

Nên trồng gì sát khu tổ

Cây gia vị và rau quen của người vùng cao

Một luống rau thơm, tía tô, húng, kinh giới, rau mùi để trổ bông, đặt cách khu tổ vài chục bước. Những ngày mưa ngớt chừng một hai tiếng, ong không phải bay qua đồi mà có ngay hoa trước mặt. Luống rau này còn chịu được rét đêm tốt hơn nhiều loại hoa kiểng mua từ dưới xuôi lên.

Cây ăn trái trong vườn nhà

Bơ, cây có múi, mít, chuối trồng xen quanh nhà là nguồn hoa và nhựa rải rác. Không cần trồng riêng cho ong; chỉ cần nhớ đừng phun thuốc lúc cây đang hoa.

Giữ và nhân cây bụi bản địa

Thay vì mua giống ở đâu xa, để ý xem ven rẫy có bụi nào mùa mưa vẫn có ong ghé, rồi giâm cành hoặc gieo hạt của chính bụi đó quanh khu tổ. Cây bản địa quen đất, quen sương, không cần chăm, và không có nguy cơ tràn vào rừng.

Cách làm từng bước

1. Ghi lịch cửa tổ một mùa để biết quãng hụt thật sự rơi vào đâu.
2. Khoanh một vạt đất thoát nước tốt, đón nắng sớm, cách tổ không quá xa.
3. Giữ nguyên cây bụi sẵn có ở mép vạt, chỉ dọn cỏ tranh lấn.
4. Gieo rau gia vị thành nhiều đợt so le, để luôn có một đợt đang bông.
5. Giâm thêm cây bụi bản địa thấy ong ghé trong mùa mưa.
6. Không để cành cây, cỏ cao chạm thùng: kiến rừng và thú nhỏ theo đó mà lên.

Chuyện thú nhỏ, kiến rừng và cách giữ tổ an toàn ở bìa rừng có ở mục Bảo vệ & di chuyển đàn.

Tổ giống cho khu ven rừng

Đàn nuôi ở vùng cao chịu sương và rét đêm, nên khi mua tổ giống từ vùng nóng lên cần cho đàn thời gian làm quen, đặt chỗ kín gió, đừng tách ngay. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống đã quen thùng, cùng mật ong dú và các món từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật; tham khảo tại ongquy.com. Người nuôi trong vùng muốn trao đổi tổ hoặc mật với nhau thì có chợ ong dú giữa người nuôi.

Câu hỏi thường gặp