Giữ tổ ong dú yếu qua mùa ở cao nguyên Tà Đùng

Ai nuôi ong dú dưới đồng bằng rồi lên vùng cao quanh Tà Đùng sẽ thấy nhịp của đàn khác hẳn. Có mấy tháng tổ nào cũng chậm, có những đàn đứng im gần cả mùa mưa, rồi bật dậy rất nhanh khi rừng và rẫy cà phê ra hoa. Vì vậy chuyện một tổ trông yếu ở đây phải được đọc theo mùa, không đọc theo một lần nhìn.

Người nuôi trên cao nguyên giữ tổ yếu không phải vì tiếc. Họ giữ vì biết khí hậu ở đây làm nhiều đàn khoẻ cũng có lúc trông như sắp tàn, và cái giá của việc bỏ nhầm một đàn cao hơn nhiều so với công giữ nó thêm một mùa.

Cao nguyên đánh lừa người nuôi thế nào

Dưới thấp, một tổ ít ong ra vào là tín hiệu đáng lo. Trên cao nguyên, sáng sớm sương mù dày, nhiệt độ xuống thấp, hầu như tổ nào cũng im tới khi nắng lên hẳn. Những ngày gió mùa khô thổi mạnh, đàn chỉ ra cửa vài tiếng giữa trưa. Nhìn vào lúc đó dễ tưởng cả trại đang yếu.

Cách đọc đúng là so tổ này với tổ bên cạnh cùng giờ, cùng ngày. Nếu cả dãy đều chậm, đó là thời tiết. Nếu một tổ chậm hẳn so với những tổ khác đứng cùng hàng, lúc đó mới đáng ghi lại để theo dõi.

Lịch giữ tổ yếu theo mùa Tây Nguyên

Lịch này chỉ là khung. Mỗi năm mùa mưa tới sớm muộn khác nhau; cứ nhìn trời mà điều chỉnh. Muốn hiểu sâu hơn nhịp mùa ở đây, đọc chuyên mục Mùa khô – mùa mưa Tây Nguyên.

Chắn gió và chống ẩm, hai việc quan trọng nhất

Với tổ yếu ở vùng cao, hai thứ hao sức nhiều nhất là gió lạnh và ẩm. Đàn đông còn tự giữ ấm được, đàn thưa thì không đủ ong để ủ cụm.

• Chắn gió: dựng một tấm phên, hàng rào lá hay bụi cây phía hướng gió chính. Không bọc kín thùng, chỉ cần cắt luồng gió thổi thẳng.
• Kê cao và có mái: thùng cách mặt đất đủ cao để không hút ẩm, có mái nhô ra để mưa xiên không chạm vách.
• Gỗ dày, khe kín: thùng mỏng hoặc nứt nẻ làm đàn yếu mất nhiệt nhanh. Trám khe hở bên ngoài, đừng mở nắp để sửa từ trong.
• Hướng cửa: quay cửa tổ về phía đón nắng sớm để đàn ra làm việc sớm hơn.

Vì sao không bắt tổ rừng thay tổ yếu

Sống gần rừng, nhiều người có ý vào bắt một tổ hoang về thay cho tổ đang yếu. Đừng làm vậy. Cạy cây, đục hốc để lấy tổ là phá nơi ở của đàn hoang và làm hư cây rừng; đàn bị bắt về phần lớn không sống nổi sau khi bị phá tung cấu trúc tổ. Rừng Tà Đùng còn giữ được nguồn ong hoang là nhờ ít người làm việc đó.

Đường bền là nhân từ đàn khoẻ trong trại bằng cách tách, và khi tổ yếu đã thật sự mất chúa thì ghép phần ong còn lại về đàn khoẻ. Chi tiết cách chọn đàn giống chịu được khí hậu vùng cao có ở chuyên mục Tổ giống vùng cao.

Khi đã đủ một năm mà vẫn không lên

Nếu tổ yếu đã được chắn gió, chống ẩm, đi qua trọn một mùa hoa mà vẫn không tăng quân, không thấy ong non, thì đó mới là lúc nghĩ tới chuyện ghép. Một năm nghe dài, nhưng trên cao nguyên đó là chu kỳ ngắn nhất để đánh giá công bằng một đàn ong dú.

Người mới lên vùng cao nuôi nên bắt đầu với vài tổ giống đã quen khí hậu, đừng ôm nhiều một lúc. Trại Ong Quý có tổ ong dú giống, mật ong dú, son dưỡng môi từ sáp ong dú và hộp quà mật; xem ở ongquy.com. Để không quên đàn nào đã chắn gió, đàn nào đang theo dõi, có thể ghi chép từng tổ trên app quản lý trại ong.

Câu hỏi thường gặp