Không vắt kiệt mật ong dú ở cao nguyên Tà Đùng

Ở miền xuôi, người ta hay nói về một mùa đói của ong. Ở cao nguyên thì phải tính hai. Một là những tuần mưa dầm giữa năm, mây phủ cả ngày, ong không ra khỏi cửa. Hai là mùa khô đầu năm, gió thổi rát, đêm lạnh, rừng chuyển màu nâu và hoa thưa dần.

Chính vì có hai quãng như vậy nên ở vùng Tà Đùng, câu hỏi không chỉ là lấy bao nhiêu mật, mà là lấy lúc nào để đàn còn đủ sức qua cả hai. Bài này đi theo lịch thời tiết của cao nguyên chứ không theo một con số chung.

Hai quãng đói của đàn ven rừng

Mưa dầm

Mùa mưa trên cao nguyên có những đợt mưa kéo dài nhiều ngày liền. Ong dú nhỏ, không bay được trong mưa và sương dày. Có khi cả tuần chỉ ra vài giờ buổi trưa. Trong lúc đó chúa vẫn đẻ, ấu trùng vẫn cần ăn. Toàn bộ phần đó lấy từ kho trong tổ.

Gió khô và đêm lạnh

Khi mưa dứt, khoảng từ cuối năm, mùa khô kéo tới cùng gió mạnh. Rừng khộp và cây bụi rụng lá, nguồn hoa tự nhiên thưa đi. Ban ngày nắng nhưng gió làm ong khó bay xa, ban đêm nhiệt độ xuống thấp. Để giữ ổ ấu trùng ấm, đàn phải tiêu thêm mật. Một đàn trông đầy bầu vào tháng mười một có thể cạn đáng kể khi tới tháng ba.

Lịch chừa mật theo thời tiết cao nguyên

Bảng dưới đây không phải lịch cứng. Mỗi thung lũng, mỗi sườn đồi mưa nắng khác nhau một chút. Nhưng nó cho thấy nhịp chung để tự điều chỉnh theo vườn của mình. Chi tiết hơn về nhịp mùa có trong mục Mùa khô – mùa mưa Tây Nguyên.

Nhìn bảng sẽ thấy cửa sổ để thu khá hẹp. Đó là điều bình thường với nghề nuôi ong dú vùng cao.

Đất cà phê và hoa đầu mùa khô

Nhiều vườn trên cao nguyên có cà phê, và cà phê thường nở rộ sau đợt tưới đầu mùa khô. Đó là một đợt hoa thơm và dày, đàn gần vườn tranh thủ được. Nhưng đợt hoa ấy ngắn, và trước sau nó vẫn là nhiều tuần khô hạn. Đừng vì thấy ong hăng say mấy ngày cà phê nở mà nghĩ đàn đã đủ, lấy luôn phần dự trữ.

Cũng nên hỏi chủ vườn xung quanh về lịch phun thuốc. Một đàn đang thiếu kho mà lại dính thuốc từ vườn bên thì gần như không gượng nổi. Xem thêm về các nguồn hoa quanh hồ và rừng trong mục Rừng Tà Đùng & nguồn hoa.

Thuận tự nhiên thì thu thế nào

Nuôi theo hướng thuận tự nhiên không có nghĩa là bỏ mặc. Nó có nghĩa là để nhịp mưa nắng quyết định, còn người chỉ lấy phần đàn thật sự dư. Vài nguyên tắc dễ làm:

1. Mở tổ vào buổi trưa nắng ráo, không mở lúc sương còn đọng hay chiều lạnh.
2. Chỉ cắt hoặc hút bầu mật nằm xa ổ ấu trùng nhất.
3. Nếu tổ có ít bầu, đóng lại và đợi đợt sau, không cố lấy cho bằng được.
4. Đậy kín, chèn lại khe hở để gió lạnh không lùa vào.
5. Ghi lại ngày thu và số bầu lấy để mùa sau so sánh.

Đàn bị lấy quá tay trên cao nguyên trông ra sao

Ở vùng lạnh, đàn yếu thường co cụm. Ổ ấu trùng nhỏ lại, ong thợ dồn về giữa. Cửa tổ ít ong dù trưa nắng. Có đàn bỏ đi hẳn khi kho cạn và gió vẫn chưa ngớt. Các dấu hiệu này thường lộ vào giữa và cuối mùa khô, nhiều tháng sau lần thu mà người nuôi đã quên.

Giống và mật từ một trại ổn định

Ai mới lên cao nguyên lập vườn ong thường muốn có đàn nhanh. Đừng vào rừng bắt tổ, vì vừa phá tổ hoang vừa khó sống khi chuyển chỗ. Tổ giống nhân bằng cách tách đàn ở trại có sẵn đàn quen nuôi sẽ chắc hơn. Trại Ong Quý có tổ ong dú giống, mật ong dú, hộp quà mật và các món từ sáp ong dú như son dưỡng môi. Để theo dõi từng đàn qua hai mùa đói, có thể ghi chép bằng app quản lý trại ong thay cho sổ tay dễ ướt.

Câu hỏi thường gặp