Rẫy cà phê ven rừng phun thuốc: giữ đàn ong dú

Đến mùa hoa cà phê, cả sườn đồi quanh Tà Đùng trắng xoá và thơm nồng. Với đàn ong dú đặt ven rừng, đó là mấy tuần ăn no. Nhưng cũng chính quãng trước và sau mùa hoa là lúc nhiều rẫy phun thuốc dày nhất: phun dưỡng trước khi bung hoa, phun trừ rệp sáp, rồi sang mùa mưa lại phun nấm, phun cỏ. Đàn ong không biết lịch ấy, người nuôi phải biết thay.

Ở vùng cao, cái lợi là còn rừng làm chỗ lùi. Bài này nói cách dựa vào rừng, vào lịch mùa vụ và vào chính việc di chuyển đàn để đi qua những đợt phun mà không mất tổ.

Lịch phun trên rẫy theo mùa, nhìn từ phía đàn ong

Không ai đưa lịch phun cho người nuôi ong, nhưng nhịp canh tác cà phê thì ai sống ở Tây Nguyên cũng đoán được. Bảng dưới đây là cách đọc mùa vụ để chuẩn bị, không phải lịch cố định của rẫy nào.

Nhịp mùa ở cao nguyên còn nhiều chuyện khác cần biết, xem thêm mục Mùa khô – mùa mưa Tây Nguyên.

Đặt tổ quay lưng về rẫy

Vùng kiếm ăn của ong dú hẹp, nên vị trí thùng quyết định gần hết. Ở rẫy ven rừng, cách đặt hợp lý là để rừng nằm trọn trong vòng bay của đàn, còn rẫy chỉ chạm mép.

• Thùng đặt dưới tán cây rừng, cửa tổ hướng vào trong rừng, lưng hướng ra rẫy.
• Giữ lại dải cây bụi, cây dại giữa rẫy và chỗ đặt tổ. Dải này vừa chắn bụi thuốc bay theo gió, vừa là nguồn hoa sạch.
• Không đặt tổ ở chỗ trũng nơi nước mưa từ rẫy dồn về.
• Kê thùng cao khỏi đất, mái che kín vì sương và mưa cao nguyên làm thùng ẩm, sáp mềm.

Dời đàn tạm khi có đợt phun lớn

Đây là lợi thế của người nuôi ở vùng còn rừng mà người ở đồng bằng không có. Khi biết chắc rẫy sát bên sắp phun diện rộng, dời đàn vào sâu hơn vài hôm thường an toàn hơn đóng cửa tổ lâu.

1. Chọn trước một chỗ đặt dự phòng trong rừng, đủ xa rẫy, có bóng mát, đường đi dễ.
2. Đợi trời tối hẳn để quân về đủ, nút cửa tổ bằng lưới hoặc mút thưa.
3. Khiêng thùng nhẹ tay, giữ thẳng đứng, không để bầu mật bị xô vỡ.
4. Đặt xong, chờ đàn yên rồi mới mở cửa, tốt nhất là sáng sớm hôm sau.
5. Qua đợt phun và một hai trận mưa rửa lá, đưa đàn về chỗ cũ cũng vào ban đêm.

Dời qua lại nhiều lần làm đàn mệt, nên chỉ làm khi đợt phun thật sự sát và lớn. Kỹ thuật dời đàn an toàn có ở mục Bảo vệ & di chuyển đàn.

Vì sao ở vùng cao phải chờ lâu hơn

Sáng sớm ở Tà Đùng sương dày, lá ướt đến gần trưa. Thuốc phun lên lá đọng lại trong lớp nước ấy, chậm khô, chậm phân huỷ hơn ở vùng nắng gắt. Ong dú lại ra kiếm ăn khi nắng lên, đúng lúc lá còn ẩm thuốc. Vì thế sau một đợt phun, nên chờ thêm vài ngày nắng hoặc một trận mưa rửa lá rồi mới cho đàn quay lại gần rẫy.

Nói chuyện với chủ rẫy kề bên

Ở buôn làng, người ta quen nhau cả. Một lời hỏi trước về ngày phun, xin phun vào chiều muộn khi ong đã về tổ, hoặc phun cục bộ chỗ có sâu thay vì phun cả rẫy, thường được đáp lại. Hoa cà phê cũng cần ong thụ phấn, nên giữ ong là có lợi cho chính rẫy cà phê, điểm này nói ra người trồng nào cũng hiểu.

Nguồn tổ giống và sản phẩm thật

Nếu đàn hao sau mùa phun, cách bền là tách đàn khoẻ còn lại hoặc nhận tổ giống đã ổn định, đừng đi bắt tổ rừng vì vừa hại rừng vừa khó sống. Trại ong dú Ong Quý có tổ ong dú giống, mật ong dú, hộp quà mật và đồ làm từ sáp ong dú như son dưỡng môi. Người nuôi ở cao nguyên muốn trao đổi tổ, mật với nhau thì có chợ mua bán giữa người nuôi, tiện hơn chở tổ đi xa.

Câu hỏi thường gặp