Lịch hoa rừng và rẫy cho ong dú ở Tà Đùng

Ở vùng hồ Tà Đùng, có một buổi sáng trong mùa khô mà người sống quanh rẫy nhớ rất rõ: sau đợt tưới đầu tiên vài ngày, cả sườn đồi cà phê trắng bông, mùi thơm bay tới tận nhà. Với người nuôi ong dú ở đây, đó là một mốc lịch quan trọng hơn mọi tờ lịch treo tường. Nhưng nó cũng là mốc dễ làm hại đàn ong nhất, vì đi kèm với hoa cà phê là những đợt phun thuốc trên rẫy.

Lịch hoa ở cao nguyên không giống đồng bằng. Mùa khô dài và có gió, mùa mưa dầm dề nhiều ngày liền, đêm lạnh hơn, sương sớm dày. Muốn đàn ong dú khoẻ quanh năm thì phải hiểu rừng và rẫy quanh mình nở theo nhịp nào, rồi xếp việc theo đó.

Hai nguồn hoa khác nhau: rừng và rẫy

Đàn ong dú quanh Tà Đùng thường ăn từ hai kiểu nguồn hoa. Một là rẫy: cà phê, sầu riêng, bơ, tiêu, có khi xen điều hoặc mắc ca. Rẫy cho hoa rất dày nhưng theo đợt, nở dồn trong ít ngày rồi thôi. Hai là rừng và mép rừng: cây gỗ, dây leo, cây bụi, cỏ dại ven suối, ven đường đất đỏ. Nguồn này không dày bằng nhưng rải đều hơn trong năm.

Đàn đặt sát rẫy thì có những đợt ăn no nhưng giữa các đợt lại hụt. Đàn đặt nơi giáp ranh giữa rẫy và một vạt rừng hoặc bờ suối thì đỡ hụt hơn nhiều. Khi chọn chỗ đặt tổ, nhìn xem quanh đó có mép rừng hay không, quan trọng không kém có bao nhiêu hecta cà phê.

Đọc lịch theo mùa ở cao nguyên

Mốc cụ thể mỗi năm mỗi khác, năm mưa trễ thì cà phê nở trễ theo. Ghi lại ngày thấy hoa nở rộ và ngày rẫy kế bên phun thuốc là cách chắc nhất để năm sau tính trước.

Hoa cà phê: mùa ăn no nhưng phải canh thuốc

Đợt hoa cà phê ngắn nhưng dày, đàn ong dú gần rẫy thường mang về rất nhiều phấn, ra vào tấp nập. Cái khó là cũng trong quãng đó, nhiều rẫy phun thuốc trừ sâu hoặc thuốc dưỡng hoa. Ong dú nhỏ, bay sát tán lá, rất dễ dính.

Mấy việc nên làm trước mùa hoa:

1. Hỏi thẳng chủ rẫy quanh tổ xem họ định phun gì, vào ngày nào. Nhiều người sẵn lòng báo trước nếu biết có ong nuôi gần đó.
2. Nếu rẫy phun ngay sát, dời tổ vào sâu phía mép rừng vài hôm trước khi phun, tối dời là đỡ mất quân nhất.
3. Không đặt thùng ngay dưới gốc cà phê; để cách ra, có lớp cây bụi chắn giữa.
4. Thấy xác ong rơi nhiều trước cửa tổ sau hôm phun thì ghi lại, năm sau tránh xa rẫy đó.

Chuyện bảo vệ và di chuyển đàn trong mùa phun thuốc có bài riêng ở chuyên mục Bảo vệ & di chuyển đàn.

Mùa mưa dầm: không thiếu hoa mà thiếu nắng

Người mới hay nghĩ mùa mưa là mùa đói. Thật ra hoa ngoài rừng lúc này khá nhiều. Cái thiếu là những ngày ráo để ong bay. Mưa liền mấy ngày, đàn ong dú gần như ở trong tổ, ăn vào dự trữ. Thêm sương và độ ẩm cao, thùng gỗ dễ ẩm, bám mốc ở góc, sáp mềm ra.

Việc trong quãng này: che mái cho thùng, kê cao khỏi mặt đất, chừa hướng cửa tổ tránh hướng gió mưa tạt. Không mở thùng trong ngày mưa. Muốn lấy mật thì chờ đợt nắng liền vài hôm, làm buổi trưa ráo. Cách ứng xử với từng mùa ở cao nguyên được nói kỹ hơn trong mục Mùa khô – mùa mưa Tây Nguyên.

Giữ lại mép rừng cho đàn ong

Nhiều rẫy dọn sạch cỏ và cây bụi ven bờ cho gọn. Với người nuôi ong dú, những dải cỏ dại, bụi cây ven suối, bờ rào cây tạp lại là nguồn hoa nền giữ đàn qua lúc rẫy nghỉ. Không cần trồng gì thêm, chỉ cần đừng phát trụi hết. Để lại một dải không phun thuốc diệt cỏ quanh chỗ đặt tổ là đàn đã có thêm chỗ kiếm ăn gần nhà.

Mật rừng cao nguyên và tổ giống

Mật ong dú ăn từ hoa rừng và hoa rẫy cao nguyên có mùi vị riêng theo từng đợt hoa. Ai chưa nuôi mà muốn dùng mật ong dú, hoặc đang tính mua thêm tổ giống để bắt đầu, có thể xem các dòng hàng của trại Ong Quý ở Tây Ninh như mật ong dú, tổ ong dú giống, son dưỡng môi làm từ sáp ong dú và hộp quà mật tại ongquy.com. Người nuôi trên cao nguyên muốn trao đổi tổ, mật với nhau thì có thể đăng ở chợ ong dú.

Câu hỏi thường gặp