Đàn ong dú cao nguyên suy sau thu: đọc theo mùa

Ở cao nguyên, một đàn ong dú yếu đi sau khi thu hiếm khi chỉ vì một tay lấy mật. Thường là vì thời điểm thu rơi đúng vào khúc khó của năm: gió mùa khô bắt đầu thổi, đêm trở lạnh, hoặc mưa dầm kéo dài khiến ong ít ra khỏi tổ. Đàn đặt ven rừng còn phải lo thêm chuyện các đàn hoang và thiên địch đánh hơi mùi mật.

Bài này đi theo nhịp mùa của Tây Nguyên, để người nuôi đọc được đàn mình đang yếu vì đâu và lần sau nên thu vào lúc nào.

Nhìn lịch hoa trước khi cầm dao

Quanh vùng Tà Đùng và các huyện ven rừng, nguồn hoa đến theo đợt chứ không đều. Có những tuần cả sườn đồi cà phê trắng bông, có những tuần gần như chẳng có gì ngoài vài bụi cỏ dại. Đàn ong dú tích mật trong đợt hoa để sống qua quãng trống.

Vì thế câu hỏi đầu tiên không phải là bọng nào đầy, mà là sau khi thu, đàn còn bao nhiêu tuần có hoa. Thu ngay sau một đợt hoa lớn, khi phía trước vẫn còn cây rừng, bơ, sầu riêng hay cỏ dại ra bông, đàn có thời gian gây lại. Thu ngay trước quãng trống thì đàn phải sống bằng phần ít ỏi còn lại. Những ai mới lên cao nguyên có thể đối chiếu với mục Rừng Tà Đùng và nguồn hoa để biết loài cây nào nở vào lúc nào quanh vùng mình.

Thu trong mùa khô: chống gió và lạnh đêm

Mùa khô ở Tây Nguyên thường kéo dài từ khoảng tháng 11 tới tháng 4, đi kèm gió mạnh và đêm se lạnh, nhất là các tháng đầu năm. Mỗi lần mở thùng, đàn mất lớp keo trám ở mép nắp và khe hở. Ban ngày còn ấm thì không sao, nhưng nếu tối đó gió lùa vào khe chưa kịp trám, ổ trứng bị lạnh và ong thợ phải dồn sức giữ ấm thay vì đi làm.

• Thu vào giữa buổi sáng, khi nắng đã lên và sương tan, để đàn có trọn ngày trám lại.
• Đậy nắp xong, quấn thêm một lớp bao hoặc lá khô che phía đón gió trong vài đêm.
• Không thu vào ngày gió giật, kể cả trời nắng đẹp.

Thu trong mùa mưa: chống ẩm và lên men

Mùa mưa từ khoảng tháng 5 tới tháng 10 mang lại cây cỏ xanh tốt, nhưng cũng có những đợt mưa dầm nhiều ngày liền. Ong ít bay, mật không vào thêm. Nếu lúc thu có mật vãi ra trong lòng thùng, độ ẩm cao làm nó lên men rất nhanh, sinh mùi chua nồng, kéo ruồi nhỏ và kiến tới. Đàn phải bỏ công dọn đúng lúc nguồn thức ăn đang tắc.

• Chọn ngày có ít nhất hai ba hôm nắng ráo phía trước theo dự báo.
• Dùng khay hứng dưới bọng khi cắt, rút sạch phần mật chảy trước khi đậy nắp.
• Kê thùng cao, nghiêng nhẹ về phía cửa để nước không đọng.

Đàn ven rừng: chuyện cướp mật và thiên địch

Thùng đặt sát bìa rừng có lợi thế nguồn hoa phong phú, nhưng sau mỗi lần thu, mùi mật bay ra khá xa. Các đàn ong dú hoang, có khi là chính đàn cạnh bên, có thể kéo tới thử cửa tổ. Một đàn vừa bị lấy mật, quân số đang rối, rất khó giữ cửa. Kiến rừng, thằn lằn, nhện cũng chọn lúc này để rình quanh.

Cách đơn giản là thu nhanh, làm từng thùng một, và thu nhỏ cửa tổ bằng một nắm sáp hoặc keo cũ trong vài ngày đầu. Nếu thấy hai nhóm ong vật nhau ở cửa, đó là dấu hiệu bị cướp, hãy thu nhỏ cửa ngay và dời các thùng gần đó ra xa hơn nếu có thể. Tuyệt đối không mang thêm tổ bắt từ rừng về để bù đàn yếu: vừa phá đàn tự nhiên, vừa dễ đem bệnh và thiên địch về trại. Muốn thêm đàn thì tách từ đàn khoẻ của mình hoặc mua tổ giống.

Theo dõi đàn qua từng tuần

Đàn rơi vào cột bên phải từ tuần thứ hai trở đi thì không mở ra lục lọi, mà kiểm chỗ đặt, che gió, che mưa, và để dành đàn đó, không thu ở vụ kế. Thêm kinh nghiệm theo từng mùa có trong mục Mùa khô và mùa mưa Tây Nguyên.

Khi cần bù đàn hoặc cần mật để bán

Người nuôi cao nguyên thường có lúc vài thùng xuống sức cùng một lúc sau vụ thu, trong khi khách quen vẫn hỏi mật. Đừng ép đàn yếu. Nếu cần thêm tổ giống khoẻ để bù vào trại, hoặc cần tìm mua thêm mật từ người nuôi khác, có thể xem trên chợ ong dú. Còn để mua mật ong dú làm quà, tổ giống, hay các sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi, trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có sẵn các dòng hàng đó.

Câu hỏi thường gặp