Che mưa cho thùng ong dú mùa mưa dài Tây Nguyên

Hỏi người nuôi ong dú ở miền xuôi vì sao làm mái che, phần lớn sẽ trả lời: để chống nắng. Lên cao nguyên, câu trả lời đổi hẳn. Ở vùng đồi rừng quanh Tà Đùng, cái làm đàn ong khổ nhất không phải nắng chiều mà là những tháng mưa dầm nối nhau, sương mù sáng sớm, hơi ẩm ngấm vào gỗ thùng và gió lạnh lùa qua sườn đồi về đêm.

Vì vậy, cùng là cái mái, nhưng ở đây phải làm theo một tư duy khác: che mưa thật kỹ, nhưng không được che mất chút nắng ấm buổi sáng mà đàn rất cần.

Mưa cao nguyên làm gì với một thùng ong

Mưa vài tiếng thì không sao. Cái đáng lo là mưa kéo dài nhiều ngày, xen với sương mù, khiến thùng gần như không bao giờ khô hẳn. Những chuyện hay gặp:

• Gỗ ngấm nước: nắp và vách thùng hút ẩm, lâu ngày mục, hở khe, nước rỉ vào bên trong.
• Mốc: bên trong thùng ẩm thì dễ mốc ở các góc, đàn phải tốn công dọn dẹp, vá lại.
• Cửa tổ bị nước tạt: ong khó ra vào, những ngày mưa ngớt ngắn ngủi cũng bị lỡ.
• Nước nhỏ giọt từ tán rừng: sau khi tạnh, lá cây còn nhỏ nước rất lâu, rơi đúng một chỗ trên nắp thùng.

Mấy chuyện này đều là chuyện của nước. Do đó cái mái ở đây phải thiết kế trước hết như một cái áo mưa.

Che theo mùa: mùa mưa và mùa khô khác nhau

Tây Nguyên có hai mùa rõ rệt, cách che cũng nên đổi theo. Xem thêm nhịp mùa ở chuyên mục Mùa khô – mùa mưa Tây Nguyên.

Làm cái mái như áo mưa

1. Mái rộng hơn thùng, nhô nhiều nhất ở phía cửa tổ, vì mưa trên sườn đồi hay đi kèm gió, tạt xiên.
2. Dốc rõ về phía sau, để nước chảy xa cửa tổ và không đọng trên mái.
3. Hở một khoảng với nắp thùng để không khí lưu thông, nắp có cơ hội khô sau mưa.
4. Thùng kê cao khỏi đất: đất đỏ ngấm nước lâu, hơi ẩm bốc lên đáy thùng. Giá đỡ chắc, chân giá có cách chặn kiến.
5. Vật liệu chịu ẩm: tấm nhựa, tấm xi măng, ngói, tôn có lớp cách nhiệt đều được. Lá tranh, lá cọ mát nhưng mùa mưa dài thì mục nhanh, phải thay thường xuyên.

Đừng che mất nắng sáng

Đây là chỗ người ở miền xuôi lên hay làm sai. Đêm cao nguyên lạnh, sáng ra đàn cần nắng sưởi thùng thì mới bắt đầu bay. Nếu mái quá thấp, che kín cả phía đông, hoặc đặt thùng sâu dưới tán rừng rậm, đàn ra muộn và về sớm, thời gian kiếm ăn trong ngày bị cắt ngắn.

Cách làm hợp lý: chọn chỗ có nắng sáng chiếu vào cửa tổ, mái che lệch về phía tây và phía trên. Phía hướng gió lạnh chính của khu đất có thể dựng thêm một tấm chắn đứng, nhưng vẫn chừa khe cho thoáng.

Mái rời để khi cần thì dời đàn được

Mùa mưa ở vùng đồi có những lúc buộc phải dời thùng: đất dưới chân giá lún, nước chảy tràn qua, cành cây gãy đổ gần. Nếu mái đóng liền vào thùng, việc dời trở nên nặng và lộ cửa tổ ra mưa giữa đường.

• Làm mái gắn vào giá, thùng chỉ đặt lên giá: khi dời, nhấc thùng trước, dựng lại giá và mái ở chỗ mới sau.
• Dời vào lúc chiều tối khi đàn đã về, bịt tạm cửa tổ bằng vật thoáng khí, di chuyển nhẹ tay, giữ thùng thẳng đứng.
• Ở chỗ mới, đặt thùng lên giá, che mái xong rồi mới mở cửa tổ.

Các tình huống bảo vệ đàn khác trong mùa mưa có ở chuyên mục Bảo vệ & di chuyển đàn.

Giữ một đàn đủ sức qua mùa mưa

Mái che chỉ là một nửa câu chuyện. Đàn nào vào mùa mưa với ít quân và ít mật dự trữ thì dù che tốt vẫn dễ suy. Người nuôi ở vùng cao thường bắt đầu bằng đàn giống khỏe, đã quen nuôi trong thùng, thay vì tìm cách bắt tổ ngoài rừng, vừa hại rừng vừa khó sống. Có thể tham khảo tổ giống, mật ong dú và các sản phẩm từ sáp ong dú của trại ong dú Ong Quý. Ai cần ghi chép từng đàn qua mùa mưa, đàn nào yếu, thùng nào cần sửa mái, có thể dùng app quản lý trại ong để không bỏ sót.

Câu hỏi thường gặp