Đàn ong dú bị thú rừng quấy rầy: cách bảo vệ hiệu quả ở Tà Đùng

Những loài thú hay tấn công tổ ong dú ở Tà Đùng

Ở độ cao 700–900m ven rừng Tà Đùng, mình nuôi ong dú hơn mười năm nay và nhận thấy thú rừng là mối đe dọa lớn nhất. Không phải chỉ một loài, mà nhiều loài cùng tìm đến tổ ong. Khỉ vàng, khỉ đuôi dài hay gặp vào mùa khô khi thức ăn trong rừng thiếu hụt. Chúng xé sáp, ăn ấu trùng và mật, làm đàn hoảng loạn. Chuột rừng hoạt động vào ban đêm, lẻn vào tổ để ăn ấu trùng, gây tổn thất không kém. Dơi ăn côn trùng bay quanh tổ vào chiều tối, làm ong nước căng thẳng. Ngoài ra còn gặp sóc, lợn rừng, và những loài khác tùy theo mùa.

Mình nhận ra rằng thú rừng không chỉ ăn mật hay ấu trùng, mà còn gây stress cho đàn. Khi bị quấy rầy liên tục, ong chậm phát triển, chúa không đẻ bình thường, đàn suy dần. Vì thế cách tốt nhất là phòng ngừa, không để thú tiếp cận được tổ.

Cách đặt tổ để giảm nguy hiểm từ thú rừng

Vị trí đặt tổ là yếu tố quan trọng nhất. Mình không đặt tổ trên mặt đất hoặc quá gần gốc cây, vì khỉ và chuột dễ leo lên. Thay vào đó, mình dùng giá nâng cao 1,2–1,5m so với mặt đất, chắc chắn và không có cây gì che phủ phía trên. Giá nên là sắt hoặc gỗ cứng, không bị rung lắc khi thú leo. Ở Tà Đùng, mình xếp tổ thành hai hàng song song, cách nhau 2–3m, để dễ kiểm soát và can thiệp khi cần.

Vị trí tổ nên có ánh sáng vào sáng sớm nhưng không quá nắng chiều. Chỗ đặt phải có tầm nhìn rộng, tránh cây rậm rạp xung quanh nơi thú có thể ẩn nấp. Nếu quanh tổ có cây cao, mình cắt cành thấp để thú không thể nhảy từ cây xuống tổ. Khoảng cách giữa tổ và rừng tối thiểu 50–100m sẽ giúp thú ít bị lôi cuốn.

Rào chắn và biện pháp bảo vệ vật lý

Mình lắp rào dây điện xung quanh khu vực tổ ở độ cao 0,5m và 1m. Dây điện không cần mạnh, chỉ cần đủ để làm thú bị sốc nhẹ khi chạm vào. Hiệu quả này rõ rệt với khỉ và chuột. Tuy nhiên rào điện cần bảo dưỡng thường xuyên vì ở vùng mưa nhiều, dây dễ ẩm và mất hiệu lực. Mình kiểm tra mỗi tuần một lần, nhất là sau mưa lớn.

Ngoài rào điện, mình còn dùng rào dây thép gai quấn xung quanh giá tổ ở độ cao 0,3–0,8m. Cách này phòng chống khỉ và sóc hiệu quả hơn, vì chúng sợ bị tổn thương. Rào dây thép cần kiểm tra hàng tuần để đảm bảo không có chỗ nào bị tuột hoặc bị thú đẩy lùi. Mình cũng lắp các mảnh tôn trơn trên đỉnh giá tổ, tạo bề mặt trơn không thể bám được, nhất là phòng chống khỉ.

Giám sát và ứng phó khi bị tấn công

Ở trại ven rừng như Tà Đùng, mình không thể hoàn toàn tránh được sự xuất hiện của thú rừng. Vì thế giám sát thường xuyên là cần thiết. Mình thường ra kiểm tra tổ vào sáng sớm khi thú vừa lui, để xem có dấu vết tấn công nào không. Nếu thấy dấu khỉ hoặc chuột, mình tăng cường rào chắn hoặc thêm dây điện ở chỗ yếu.

Khi đàn bị thú tấn công, tổn thương thường là sáp bị xé, ấu trùng bị ăn, hoặc chúa bị tổn thương. Mình xử lý bằng cách sửa chữa khu vực bị hư, hút mật sớm nếu có, và quan sát đàn trong vài ngày liên tiếp. Nếu đàn quá yếu sau tấn công, mình sẽ hợp đàn với đàn khác để cứu vãn. Ở Tà Đùng, mình cũng xin hỗ trợ từ lão nông địa phương để bắn pháo hay dùng biện pháp khác khi thú rừng quá nguy hiểm.