Đàn ong dú bỏ tổ vì ẩm và lạnh: cách xử lý tại Tà Đùng

Dấu hiệu đàn định bỏ tổ vì ẩm và lạnh

Mình nuôi ong dú ở Tà Đùng từ năm 2015, và hiện tượng bỏ tổ vì ẩm kéo dài là vấn đề khó chịu nhất mỗi mùa mưa. Không giống như ong mật Apis có thể chịu được độ ẩm cao, ong dú rất nhạy cảm với môi trường quá ẩm và lạnh. Khi sương mù bao phủ rừng từ tháng 5 đến tháng 8, và mưa rơi từng cơn vào ban đêm, đàn sẽ bắt đầu tỏ ra bồn chồn.

Dấu hiệu sớm nhất là ong không còn lăn lộn và bay ra bình thường. Chúng tập trung quanh lỗ bay, thở hơi khó, và nếu mở nắp tổ sẽ thấy mốc xanh trắng bắt đầu mọc ở các góc. Khi độ ẩm vượt 85% và nhiệt độ đêm liên tục dưới 15°C, đàn sẽ quyết định bỏ tổ trong 2–3 ngày.

Tại sao ong dú lại bỏ tổ ở Tà Đùng

Ở độ cao 700–900m, chênh lệch nhiệt độ ngày đêm có thể lên tới 12–15°C. Mùa mưa dài, sương mù che phủ từ 4–5 giờ sáng đến 10–11 giờ trưa, tạo điều kiện cho mốc phát triển nhanh bên trong tổ. Ong dú là loài nhiệt đới, không có cơ chế ngủ đông như ong mật. Khi điều kiện quá khắc nghiệt, chúng sẽ chọn cách tốt nhất là bỏ tổ để tìm nơi khác an toàn hơn, thường là bay vào rừng sâu.

Người nuôi ở vùng này cần hiểu rằng đàn không phải yếu hay chết, mà là quyết định tự vệ của chúng. Nếu chúng ta không can thiệp kịp thời, sẽ mất đàn vĩnh viễn vì chúng sẽ lập tổ tự nhiên ở nơi khác trong rừng.

Cách phòng chống trước khi đàn bỏ tổ

Trước tiên, vị trí đặt tổ rất quan trọng. Mình luôn chọn chỗ cao ráo, thoáng gió nhẹ, tránh chỗ thấp ẩm hoặc sát vách núi nơi sương mù dồn tập. Ở Tà Đùng, những tổ đặt cách mặt đất 1,5–2 mét và phía tây bắc (nơi có gió nhẹ về chiều) sẽ ít bị ẩm hơn. Tránh đặt tổ dưới mái nhà hay trong khu vực quá kín.

Thứ hai, cần tạo thông gió tốt cho tổ. Mình khoan thêm 2–3 lỗ nhỏ ở phía trên tổ để hơi ẩm thoát ra. Lỗ bay chính nên hướng về phía có gió nhẹ. Nếu tổ đã bị mốc, dùng khăn sạch lau nhẹ bề mặt ngoài, không nên dùng hóa chất.

Xử lý khi đàn đã bỏ tổ

Nếu bỏ lỡ giai đoạn sớm, đàn sẽ bỏ tổ hoàn toàn trong 1–2 ngày. Khi nhận thấy tổ trống, mình sẽ kiểm tra xem còn mật hay không. Nếu có mật, có thể chắt bằng hút nhẹ hoặc chắt từng bọng sáp, rồi lau sạch tổ. Nếu tổ có mốc nặng, cần phơi nắng hoặc để gió thổi qua trong vài ngày.

Điều quan trọng là không nên tìm cách gây lại đàn ngay sau khi bỏ tổ ở vùng lạnh này. Ở Tà Đùng, khi đàn bỏ tổ trong mùa mưa, thường là do điều kiện thực sự quá khắc nghiệt. Chờ đến mùa khô (từ tháng 11 trở đi) khi sương mù giảm và nhiệt độ ổn định hơn mới nên bắt đàn mới hoặc lấy giống từ những đàn khỏe mạnh.

Bài học từ những lần mất đàn

Năm thứ hai nuôi ở Tà Đùng, mình mất 3 đàn trong một mùa mưa vì chủ quan. Lúc đó mình chưa hiểu rõ ong dú không thể chịu được ẩm lạnh như ong mật. Sau đó, mình thay đổi cách sắp xếp: di chuyển tổ đến vị trí cao hơn, tạo mái che nhẹ (không kín) để giảm sương mù, và theo dõi sát sao vào những tuần mưa liên tục.

Kinh nghiệm cho thấy, tốt nhất là không nên nuôi quá nhiều đàn ở cùng một vị trí thấp ẩm. Phân tán đàn ở nhiều chỗ khác nhau trên vùng cao, mỗi chỗ cách nhau ít nhất 300–400 mét, sẽ giảm rủi ro mất hết trong một lần.

Câu hỏi thường gặp