Đàn ong dú suy sau di chuyển: phục hồi đàn ở rừng Tà Đùng

Tại sao đàn suy sau di chuyển ở Tà Đùng

Ong dú rất nhạy cảm với sự thay đổi vị trí. Khi mình di chuyển tổ từ chỗ này sang chỗ khác, đàn mất định hướng ngay lập tức. Ở Tà Đùng, vấn đề phức tạp hơn vì sau di chuyển vài ngày, thường gặp đêm lạnh se, làm đàn càng suy yếu. Những con ong đã bay kiếm ăn cả năm ở vị trí cũ, bây giờ phải học lại bản đồ hoa rừng, cà phê, muồng từ đầu. Trong quá trình này, số lượng ong quay về giảm 30–50% trong tuần đầu tiên vì bay lạc hoặc mệt. Đàn mất công sức, mất thức ăn dự trữ, và nếu chúa bị ảnh hưởng, sản lượng trứng sẽ giảm.

Mình từng di chuyển 6 đàn vào mùa khô để tìm nguồn hoa tốt hơn. Hai đàn bị suy nặng, một đàn gần như bỏ tổ vì lạnh vào đêm thứ ba sau di chuyển. Từ đó, mình thay đổi cách tiếp cận: không chỉ di chuyển, mà còn phục hồi tích cực.

Dấu hiệu đàn bắt đầu suy sau di chuyển

Trong tuần đầu tiên, hãy quan sát cửa tổ vào sáng sớm. Nếu lưu lượng ong bay ra giảm so với trước di chuyển, đó là tín hiệu suy yếu. Số ong quay về chiều tối cũng sẽ ít hơn. Mình dùng cách đơn giản: đếm xấp xỉ số ong bay vào trong 5 phút, so sánh với ngày trước di chuyển. Nếu giảm từ 50% trở lên, đàn cần can thiệp ngay. Dấu hiệu khác là tổ trở nên yên tĩnh hơn, âm thanh của đàn nhỏ lại, hoạt động bên trong chậm.

Ở Tà Đùng, lạnh vào đêm còn làm đàn co cụm lại, tiêu hao năng lượng. Nếu thấy ong không bay được vào buổi sáng dù trời không mưa, đó là dấu hiệu lạnh đã ảnh hưởng. Mình kiểm tra bằng cách nhẹ nhàng mở một phía tổ (nếu là tổ có nắp tháo được) để thấy mật độ ong: nếu chúng co lại thành cụm nhỏ, cần hành động ngay.

Cách chăm sóc và cung cấp thức ăn

Thức ăn là yếu tố quan trọng nhất trong giai đoạn này. Đàn suy không thể bay kiếm ăn được nhiều, nên mình cung cấp thêm. Cách tốt nhất là cho mật ong pha loãng hoặc nước đường (1 phần đường, 2 phần nước, đun để đường tan rồi để nguội). Mình dùng cốc nhỏ hoặc bát nông đặt bên ngoài cửa tổ, cách cửa khoảng 5–10cm, để ong có thể vào lấy mà không bị kẻ thù tấn công dễ. Mỗi ngày cho một lần vào sáng sớm (khoảng 6–7 giờ), lượng vừa đủ để đàn tiêu thụ trong ngày (khoảng 100–200ml tùy kích thước đàn).

Đừng để thức ăn để lại qua đêm vì sẽ hút kiến rừng. Ở Tà Đùng, kiến rừng hoạt động cả đêm, nên việc này rất quan trọng. Ngoài ra, hạn chế mở tổ để kiểm tra trong 2 tuần đầu. Mỗi lần mở là một lần làm đàn mất thêm ấm áp, lao động thêm để đóng kín lại. Chỉ quan sát từ bên ngoài, qua cửa tổ là đủ.

Bảo vệ khỏi yếu tố thời tiết và kẻ thù

Lạnh vào đêm là thách thức lớn ở vùng 700–900m. Nếu tổ được đặt ở nơi mở, hãy xây một vách chắn gió tạm thời bằng gỗ hoặc lá cây dày, phía bắc và tây của tổ. Điều này giúp giữ ấm và chặn gió rừng. Mình cũng chuyển một số tổ vào gần bờ hồ vào mùa khô se lạnh, nơi có ít gió hơn. Tuy nhiên, đừng để tổ ở chỗ quá ẩm vì sẽ gây bệnh nấm và ong bỏ tổ.

Kiến rừng tấn công đàn yếu rất dễ. Mình đặt các chân tổ vào các bát nước (mỗi chân một bát), để cách nhau khoảng 2–3cm. Nước phải thay đều đặn (mỗi ngày 1–2 lần) để không sinh muỗi. Một cách khác là dùng dầu (dầu ăn cũ) quét quanh chân tổ, nhưng phải cẩn thận không để dầu bám vào cửa tổ. Nếu đàn bị kiến tấn công, mình dùng nước chanh pha loãng (1 quả chanh vắt, 1 lít nước) để phun quanh tổ, không phun trực tiếp vào cửa.

Theo dõi và đánh giá tiến triển

Trong 3 tuần sau di chuyển, hãy theo dõi hàng ngày. Mình có một sổ nhật ký nhỏ ghi lại: số ong bay ra sáng (xấp xỉ), trời như thế nào, có cho thức ăn hay không, có dấu hiệu bệnh không. Sau tuần thứ hai, nếu thấy số ong bay tăng lên, đàn bắt đầu bình thường lại. Sau tuần thứ ba, hầu hết đàn sẽ ổn định, và mình ngừng cung cấp thức ăn bổ sung (trừ trường hợp đàn vẫn còn yếu).

Nếu sau 3 tuần, đàn vẫn không hồi phục, hoạt động yếu ớt, ít ong bay ra, đó là dấu hiệu chúa có vấn đề hoặc đàn quá yếu. Lúc này, mình xem xét có nên gộp với đàn khác hay không. Ở Tà Đùng, mình từng gộp hai đàn yếu thành một, và kết quả rất tốt, tiết kiệm thức ăn và giảm nguy hiểm từ kẻ thù.

Câu hỏi thường gặp