Ong dú bị lạnh đêm: cách giữ ấm tổ ở vùng cao Tà Đùng

Lạnh đêm ở Tà Đùng tác động như thế nào đến ong dú

Ở độ cao 700–900m, từ tháng 11 đến tháng 4, nhiệt độ đêm thường rơi xuống 10–15°C, thậm chí còn thấp hơn. Ong dú là loài nhiệt đới, không có cơ chế ngủ đông như ong mật. Khi lạnh kéo dài, đàn bị stress: ong co cụm lại để giữ ấm, tiêu hao năng lượng nhanh, chúa ngừng đẻ, ấu trùng phát triển chậm hoặc chết. Mình từng mất một đàn vào tháng 1 vì không chú ý đủ đến điều này.

Vấn đề nặng hơn khi kết hợp với độ ẩm cao từ sương mù rừng. Tổ ẩm + lạnh = mốc, ong bệnh, đàn suy dần. Đó là lý do mình phải thay đổi cách sắp xếp tổ từ tháng 10 trở đi.

Sắp xếp vị trí tổ để giữ ấm tự nhiên

Mình không dùng thiết bị sưởi hay che phủ bằng vật liệu nhân tạo. Thay vào đó, sắp xếp tổ theo hướng: tránh gió đông bắc, đặt ở chỗ có nắng sớm (hướng đông), cách xa vùng sương mù nặng. Ở trại, mình di chuyển tổ từ vị trí mở sang vị trí gần bờ rừng, nơi có che chắn tự nhiên từ cây cối.

Khoảng cách giữa các tổ cũng quan trọng: nếu quá sát, ong lẫn lộn; nếu quá xa, mỗi tổ khó tự điều hòa nhiệt. Mình giữ khoảng 1–1,5m. Tổ nên đặt cao hơn mặt đất ít nhất 60–80cm để tránh ẩm từ đất và kiến rừng leo lên.

Quản lý không gian trong và ngoài tổ

Bên trong tổ, ong dú tự tạo bọng sáp bao quanh ấu trùng. Mình cố gắng không can thiệp nhiều vào cấu trúc này vào mùa lạnh. Khi kiểm tra tổ, chỉ mở nhanh để xem tình trạng, rồi đóng kín lại. Mỗi lần mở lâu là mất nhiệt độ, đàn phải dùng năng lượng để hồi phục.

Lỗ ra vào tổ không nên quá rộng. Nếu bị mở rộng do thú hay côn trùng, mình dùng mảnh gỗ nhỏ hay lá cây khô để thu hẹp lỗ. Điều này vừa giữ ấm, vừa giảm tấn công từ kiến rừng. Tổ cũng cần thông thoáng để tránh mốc, nhưng không quá mức.

Hỗ trợ dinh dưỡng khi lạnh kéo dài

Lạnh làm ong tiêu hao mật nhanh. Mình kiểm tra lượng mật dự trữ vào tháng 10, nếu chưa đủ thì cho thêm. Cách tốt nhất là để lại mật từ mùa khô trước, chứ không nên cho đường hay mật từ ngoài. Ong dú ăn mật từ rừng Tà Đùng (hoa cà phê, muồng, cây bụi) tốt hơn bất kỳ nguồn nào khác.

Nếu phát hiện đàn yếu vào tháng 1–2, mình cố gắng không di chuyển hay gây rối. Để yên cho đàn tập trung sức. Chỉ khi thực sự thiếu thức ăn mới can thiệp. Một đàn yếu ở lạnh cần sự yên tĩnh hơn là sự chăm sóc.

Dấu hiệu đàn đang bị stress lạnh

Khi đàn bị lạnh quá, mình thấy: ít ong bay ra, lỗ tổ bẩn (ong không sạch), chúa ngừng đẻ hoặc đẻ ít, ấu trùng chậm phát triển. Nếu để lâu, ong bắt đầu bệnh, có mốc trắng trong tổ. Khi đó, thường đã quá muộn để cứu. Đó là lý do mình ưu tiên phòng ngừa từ tháng 10.

Một dấu hiệu tích cực: khi lạnh giảm đi, ong dú phục hồi khá nhanh. Vào tháng 3–4, khi nhiệt độ ổn định hơn, đàn sẽ bắt đầu đẻ mạnh lại, chuẩn bị cho mùa hoa rừng sắp tới. Mình đã mất 2–3 đàn ở năm đầu vì không hiểu điều này, nên bây giờ rất cẩn thận.

Câu hỏi thường gặp