Đặt tổ ong dú ven bìa rừng Tà Đùng cho thoát sương

Ở vùng cao quanh Tà Đùng, buổi sáng thường mở đầu bằng một lớp sương trắng nằm dưới các thung lũng, phải đợi nắng lên khá cao mới tan. Với người nuôi ong dú, lớp sương đó là thông tin quý: nó chỉ ra chính xác chỗ nào đất trũng, khí lạnh đọng lại và thùng ong sẽ ẩm lâu nhất. Đặt tổ ven bìa rừng mà không nhìn sương là đặt mò.

Bài này đi theo trình tự thực tế: đọc địa hình, khảo sát vài buổi sáng, chọn chỗ, rồi chuẩn bị sẵn phương án khi phải dời đàn giữa mùa mưa.

Đọc địa hình trước, chọn thùng sau

Khí lạnh nặng hơn khí ấm nên ban đêm nó trôi dần xuống chỗ thấp. Đáy thung, khe suối, mép hồ là nơi sương dày và tan muộn nhất. Đỉnh đồi trống thì ráo nhưng hứng gió mạnh. Chỗ dung hoà thường là lưng chừng sườn quay về hướng đông hoặc đông nam, có một dải cây thưa phía sau che gió.

Ong dú cần hơi ấm để bắt đầu ngày làm việc. Ở vùng thấp, nắng sáng đến sớm nên đàn ra sớm. Ở cao nguyên, đêm lạnh, nếu tổ lại nằm trong vũng sương thì ong ra khỏi tổ muộn hơn hẳn, giờ kiếm ăn bị cắt bớt cả đầu ngày. Chọn chỗ khô sớm là cách trả lại cho đàn một hai giờ làm việc mỗi buổi sáng.

Ba buổi sáng khảo sát

1. Buổi một, lúc trời vừa sáng: đi một vòng quanh khu định đặt, ghi lại chỗ nào sương còn dày, chỗ nào đã thấy rõ cây.
2. Buổi hai, khi nắng vừa lên: đứng ở từng điểm ứng viên, xem nắng chạm tới lúc nào. Điểm có nắng sớm nhất mà vẫn được cây che phía tây là ứng viên số một.
3. Buổi ba, sau một đêm mưa: xem nước chảy và đọng ở đâu, đất có lầy không, lối đi vào có trơn không. Chỗ đẹp mà mùa mưa không đi tới được thì cũng bỏ.

Ghi chép mấy buổi này lại, mùa sau đem ra so sẽ thấy đàn ở chỗ nào lên tốt hơn. Kinh nghiệm theo mùa của vùng này có ở mục Mùa khô – mùa mưa Tây Nguyên.

So các vị trí ven rừng

Bìa rừng: được nguồn hoa, phải giữ khoảng cách

Lợi thế lớn nhất của bìa rừng là nguồn hoa nối tiếp nhau, cây rừng, cây bụi, hoa dại thay phiên ra hoa. Nhưng mép rừng cũng là nơi thiên địch nhiều nhất. Kiến theo dây leo bò sang, nhện giăng tơ ngay trước cửa tổ, thằn lằn rình ở thân cây gần đó. Cách làm đơn giản là đặt thùng lùi ra khỏi tán rừng vài bước, phát quang một vòng tròn nhỏ quanh giá, và đi kiểm tra định kỳ để gỡ dây leo trước khi nó chạm tới.

Đừng đặt dưới cây già có cành khô. Một trận gió mùa mưa làm gãy cành là đủ đè bẹp thùng. Ngước lên nhìn trước khi đặt, mất vài giây mà đỡ mất cả đàn.

Che mưa và thoát ẩm cho mùa mưa dài

Mùa mưa ở Tây Nguyên kéo dài nhiều tháng, có những đợt mưa dầm cả tuần. Thùng cần mái đua rộng hơn thân thùng ở mọi phía, nghiêng về phía sau để nước không chảy xuống cửa tổ. Chân giá kê cao, mặt đất dưới giá rải đá hoặc sỏi cho nước thoát. Sau mỗi đợt mưa dài, mở nắp kiểm tra nhanh vào giờ nắng ấm nhất, nếu thấy mốc ở thành thùng thì lau khô, đừng để lâu.

Khi phải dời đàn

Có lúc chỗ đã chọn hoá ra không ổn: đất sạt, rẫy bên cạnh bắt đầu phun thuốc, hay sương nằm lâu hơn dự tính. Dời đàn ong dú nên làm vào chập tối hoặc ban đêm, khi ong đi kiếm ăn đã về hết. Bịt cửa tổ bằng lưới hoặc mút xốp, nhấc thùng nhẹ và giữ thẳng, tránh xóc. Nếu chỗ mới chỉ cách chỗ cũ một quãng ngắn thì ong hay bay về vị trí cũ; nên dời hẳn đi xa, hoặc dịch từng đoạn ngắn qua nhiều ngày. Thêm kinh nghiệm ở mục Bảo vệ & di chuyển đàn.

Tìm tổ giống và đầu ra

Ong dú nhân đàn bằng cách tách từ tổ đang nuôi, không cần và cũng không nên vào rừng bắt tổ hoang. Ai cần tổ giống ổn định để bắt đầu, hoặc muốn tìm mật ong dú, quà tặng từ sáp ong dú như son dưỡng môi, có thể xem ở trại Ong Quý tại ongquy.com. Người nuôi muốn trao đổi tổ, mật với người nuôi khác thì có chợ mua bán giữa người nuôi.

Câu hỏi thường gặp