Chuyển chỗ đàn ong dú mùa mưa: cách làm an toàn ở Tà Đùng

Chuyển chỗ đàn ong dú ở vùng Tà Đùng không phải việc thường xuyên, nhưng khi lũ dâng cao, mốc tấn công, hay kiến rừng xâm nhập, người nuôi buộc phải di chuyển ngay. Mùa mưa từ tháng 5 đến 10 là thời gian khó nhất vì đàn cần ổn định, nguồn hoa cũng không ổn định, thêm lạnh về đêm khiến ong căng thẳng. Mình đã chuyển đàn lúc mưa và không mưa, dưới đây là cách làm để đàn sống sót và không suy.

Chuẩn bị trước chuyển đàn

Trước khi di chuyển, mình kiểm tra sức khỏe đàn ít nhất 3 ngày. Nếu đàn đang yếu, chứa ít mật, hay chúa còn non, chuyển sẽ làm tổn thương nặng hơn. Ở Tà Đùng, đàn yếu thường không hồi phục được vì mùa mưa kéo dài, nguồn hoa không đủ. Chuẩn bị tổ mới bằng gỗ khô, không ẩm mốc, đặt ở nơi sạch trước 2 ngày để ong quen mùi. Nếu chuyển trong mưa, phủ vải cotton mỏng che đầu tổ, không kín hoàn toàn để ong thở được.

Lựa chọn ngày chuyển rất quan trọng. Mình chọn sáng sớm khi ong đang trong tổ, chưa bay ra kiếm ăn. Nếu mưa, chờ mưa tạnh mới di chuyển, vì ong lạnh sẽ chậm phản ứng. Tránh chuyển vào chiều tối vì ong bay về tổ cũ không tìm thấy sẽ lạc. Ở vùng cao, chiều sớm lạnh nhanh, đàn cũng bị căng thẳng.

Quy trình di chuyển an toàn

Khi chuyển, mình không dùng khí hay hóa chất, chỉ dùng khăn ẩm để che lỗ thoát khí trong vài phút, đủ để ong yên tĩnh. Tổ được đặt vào thùng carton có lỗ thông khí, xếp chắc để không lắc lư trên đường đi. Ở Tà Đùng, đường vào rừng gập ghềnh, mình đi chậm, tránh sốc. Thời gian di chuyển dưới 30 phút là lý tưởng, trên 1 giờ đàn sẽ bị căng thẳng nặng.

Tại chỗ mới, đặt tổ ở vị trí thấp hơn vị trí cũ nếu có thể, để ong dễ định hướng lại. Không nên chuyển sang chỗ quá khác biệt về ánh sáng hay hướng gió trong lần đầu. Mình mở lỗ bay từ từ sau 1 giờ, cho ong quen cảnh vật mới. Nếu trời mưa, đợi mưa tạnh rồi mở, vì ong lạnh sẽ không bay ra kiếm ăn được.

Theo dõi sau chuyển đàn

Tuần đầu sau chuyển là tuần nguy hiểm nhất. Đàn có thể bỏ tổ nếu không thích chỗ mới, hoặc suy nhanh vì mất năng lượng. Ở Tà Đùng, lạnh về đêm làm ong không bay ra kiếm ăn được, nên mình chuẩn bị mật dự trữ sẵn. Nếu đàn thiếu ăn, cho thêm mật từ từ, không bỏ vào quá nhiều một lúc vì sẽ kích thích cướp mật giữa các đàn.

Mình quan sát hành vi ong hàng ngày: ong có bay ra bình thường không, có về tổ đầy đủ không, chúa có đẻ bình thường không. Nếu 3 ngày mà ong vẫn không bay ra, chỉ ngồi trong tổ, đàn có thể bị lạnh quá hoặc không thích chỗ ở. Lúc đó, cân nhắc di chuyển lại hoặc che chắn tổ tốt hơn để giữ ấm. Sau 2 tuần, nếu đàn bình thường, an toàn đã qua.

Những sai lầm cần tránh

Mình từng chuyển đàn vào lúc 3 giờ chiều vì vội, ong bay về tổ cũ hơn 30%, mất mấy tuần mới bù đắp được. Lần khác, để tổ ở chỗ ẩm quá, mốc mọc trong 1 tuần, đàn suy dần. Không nên chuyển đàn yếu vào mùa mưa, vì mùa này nguồn hoa cạn, đàn không có cơ hội hồi phục. Nếu buộc phải chuyển vì an toàn, hãy chuẩn bị mật dự trữ đủ cho 3–4 tuần.

Ở vùng cao, gió mạnh khi mưa cũng là vấn đề. Tổ phải được bảo vệ khỏi gió trực tiếp, nhưng vẫn có thông khí tốt. Mình dùng bức tường tự nhiên hoặc đặt tổ dưới chòi để che gió. Kiến rừng cũng lợi dụng lúc đàn yếu sau chuyển để xâm nhập, nên kiểm tra chân tổ hàng ngày và quét sạch kiến xung quanh.

Câu hỏi thường gặp