Tổ ong dú làm đẹp để bán: dấu vết tổ vừa bị chở dời

Ở cao nguyên, nhiều chuyện mua bán tổ ong dú bắt đầu bằng một câu: «Tổ này mới chở từ dưới lên, khỏe lắm». Có khi đúng. Nhưng chuyện di chuyển đàn cũng là chỗ dễ che giấu nhất. Một đàn vừa trải qua đoạn đèo dốc, vừa bị dời vào chỗ đẹp để khách xem, vừa bị khua cho ong túa ra, nhìn qua đều có vẻ sung sức. Phải biết đọc dấu vết của chuyến đi thì mới phân biệt được.

Hỏi trước: tổ này đã đi đâu, đứng đây bao lâu

Câu hỏi quan trọng nhất khi xem tổ ở vùng cao không phải là «đàn mạnh không», mà là «tổ đặt chỗ này từ khi nào». Ong dú nhớ vị trí cửa tổ rất kỹ. Mỗi lần thùng bị dời, đàn mất một thời gian định hướng lại, ong thợ bay ra bay vào lòng vòng, có con lạc. Trong thời gian đó, nhìn cửa tổ rất khó biết đàn thật sự mạnh hay yếu.

Người bán kỹ tính sẽ nói rõ: tổ này ở đây đã lâu, hoặc tổ vừa chở về, nên để thêm ít bữa. Người muốn bán nhanh thì hay lảng câu này, hoặc chỉ nói chung chung.

Dấu vết của một tổ vừa được di chuyển

Chiêu làm đẹp dựa vào chuyện chở tổ

Chở tổ yếu từ vùng thấp lên trộn với tổ khỏe

Khách tới thấy cả dãy thùng ong ra vào đều, dễ tin mọi tổ như nhau. Thực tế, tổ được chỉ cho mua có thể là tổ vừa chở lên, chưa quen khí hậu cao nguyên. Đêm vùng cao lạnh hơn dưới đồng bằng, gió mạnh hơn; một đàn vừa đổi chỗ, vừa đổi khí hậu sẽ chậm hồi phục.

Bê tổ vào chỗ khuất gió ngay trước buổi xem

Mùa khô cao nguyên nắng hanh, gió thổi khô rát. Tổ đặt ở bờ rẫy lộng gió thường uể oải. Dời vào hiên nhà hay dưới gốc cà phê rậm thì ong ra hoạt động tươi hẳn. Nhưng mua về, đặt lại chỗ trống gió, đàn lại xuống sức.

Tổ cưa từ thân cây rừng

Đây không phải chuyện làm đẹp, nhưng cần nói. Có những tổ được cắt nguyên khúc thân cây có ong làm tổ trong rừng rồi đem bán như tổ nuôi. Ngoài chuyện khai thác rừng là không nên, đàn bị cưa ra thường mất nhiều ong, ruột tổ vỡ, khó sống. Dấu hiệu dễ thấy: khúc gỗ còn vỏ tươi, vết cưa mới, không có nắp mở được. Nên mua đàn nhân bằng cách tách từ tổ nuôi.

Cùng một đàn, mùa khô và mùa mưa trông khác hẳn

Người mua ở Tây Nguyên cần nhớ: so đàn phải so cùng mùa. Mùa khô, khi cà phê, các loại cây rừng ra hoa, ong ra vào nhiều, ống cửa đắp nhựa mới. Mùa mưa dầm, ong ở nhà nhiều hơn, có ngày gần như không ra. Một tổ xem giữa mùa mưa mà ong bay rộn rã bất thường thì càng nên hỏi kỹ có cho ăn gì không.

• Mùa khô: xem buổi sáng, khi chưa nắng gắt và chưa có gió lớn.
• Mùa mưa: chọn buổi tạnh ráo, xem ong có mang phấn về không chứ đừng đếm số ong.
• Giao mùa: đàn hay biến động, nên hẹn xem lại lần hai.

Đọc thêm về nhịp mùa ở mục Mùa khô – mùa mưa Tây Nguyên.

Thỏa thuận chuyện chở tổ trước khi trả tiền

1. Hỏi tổ đặt ở chỗ đang xem đã bao lâu, có dời không.
2. Nếu tổ vừa chở, xin để nguyên tại chỗ thêm ít ngày rồi xem lại.
3. Thống nhất ai chở về, chở giờ nào, bịt cửa ra sao. Đường đèo nên chở lúc mát, chèn thùng chắc để khỏi lật.
4. Thống nhất cách xử lý nếu đàn suy trong tuần đầu.
5. Về tới nơi, đặt thùng ở chỗ cố định ngay, đừng dời đi dời lại. Xem thêm cách giữ đàn ở mục Bảo vệ & di chuyển đàn.

Mua tổ có nguồn gốc rõ ràng

Ở vùng xa, mua được tổ có nguồn gốc rõ là đỡ được nửa rủi ro. Trại Ong Quý (Trảng Bàng, Tây Ninh) nhân đàn bằng cách tách từ tổ nuôi, không bắt tổ rừng, và nói rõ đàn đã đứng chỗ bao lâu trước khi giao. Ngoài tổ giống, trại còn có mật ong dú, son dưỡng môi từ sáp ong dú và hộp quà mật. Người nuôi ở cao nguyên muốn trao đổi tổ với nhau, tìm người bán gần nhà đỡ phải chở xa, có thể xem thêm trên chợ mua bán tổ, mật của người nuôi; nhớ áp dụng đúng các bước xem tổ ở trên.

Câu hỏi thường gặp