Mưa rừng dài ngày, ong dú cao nguyên kiếm ăn ra sao

Trên cao nguyên, mùa mưa không chỉ ướt mà còn lạnh. Có những tuần mây phủ kín đồi, mưa rừng rả rích từ đêm sang trưa, buổi chiều sương lại kéo xuống. Ong dú vốn chỉ bay khi trời đủ ấm và lá đã khô, nên những đợt như vậy chúng gần như ở yên trong thùng suốt nhiều ngày.

Ở vùng thấp, mưa dài ngày chủ yếu là chuyện đói và ẩm. Ở vùng cao như quanh Tà Đùng, còn thêm cái lạnh về đêm buộc đàn phải tiêu nhiều mật hơn để giữ ấm khu ấu trùng. Ba thứ cộng lại nên đàn hao nhanh hơn người ta tưởng.

Mùa khô và mùa mưa trên cao nguyên khác nhau thế nào với đàn ong

Nhìn bảng sẽ thấy nghịch lý quen thuộc của vùng cao: mùa mưa là lúc ngoài rừng nhiều hoa nhất, nhưng cũng là lúc đàn ít có cơ hội lấy nhất. Đàn nào bước vào mùa mưa với kho mật mỏng sẽ chật vật suốt mấy tháng.

Cái lạnh làm đàn hao mật nhanh hơn

Ong dú không có lớp lông dày như ong mật, và tổ của chúng dựa vào lớp vỏ sáp, keo bao quanh khu ấu trùng để giữ nhiệt. Khi đêm xuống lạnh và ẩm, đàn phải ăn mật để tạo nhiệt. Một đợt mưa rét kéo dài cả tuần trên cao nguyên có thể làm bầu mật vơi rõ rệt dù trước đó trông còn nhiều.

Dấu hiệu đàn đang chịu lạnh: lớp vỏ bao (involucrum) được ong đắp dày thêm, cửa tổ thu hẹp lại bằng keo, ong tụ sát vào khu bánh tổ. Đó là phản ứng tự nhiên, không cần can thiệp, nhưng là lời nhắc đừng mở thùng lúc trời lạnh.

• Thùng gỗ dày giữ nhiệt tốt hơn thùng ván mỏng, nên dùng gỗ dày khi nuôi trên cao.
• Đặt thùng nơi có nắng buổi sáng sớm chiếu tới, để đàn ấm lên nhanh trong những ngày hửng.
• Tránh chỗ trũng giữa hai sườn đồi, nơi sương lạnh đọng lại lâu nhất.

Sương rừng và mốc trong thùng

Ở vùng thấp, ẩm đến từ mưa tạt. Ở vùng cao, ẩm đến cả từ không khí: sương bám vào mặt gỗ suốt đêm, ngưng thành giọt bên trong nắp. Nếu thùng kín quá, giọt nước đó nhỏ xuống bánh tổ, phấn dự trữ lên mốc trắng, sáp mềm ra.

1. Chừa một khe thoáng nhỏ dưới mái che để hơi ẩm thoát ra, nhưng không để gió lạnh lùa thẳng vào cửa tổ.
2. Lót một lớp vải bố hoặc giấy báo khô dưới nắp, thay khi ướt.
3. Kiểm vào giữa trưa những ngày hửng, mở thật nhanh, không lâu quá vài phút.

Về cách chăm đàn theo nhịp mùa của vùng cao, xem thêm mục Mùa khô – mùa mưa Tây Nguyên.

Đất dốc, mưa lớn và chân giá kê

Nhiều điểm nuôi ở vùng Tà Đùng nằm trên sườn đồi, dưới tán cà phê hoặc ven rừng. Sau nhiều ngày mưa, đất mềm ra, chân giá đóng nông bắt đầu nghiêng. Cành cây khô trên đầu cũng dễ gãy khi có gió lốc.

• Chân giá đóng sâu, đổ chân bằng đá hoặc gạch, kê cao chừng một mét cho thoáng và tránh nước chảy tràn.
• Đặt thùng ở phía đất cứng, không đặt ngay mép taluy hay rãnh nước chảy tự nhiên.
• Trước mùa mưa, dọn cành khô ngay phía trên khu đặt thùng.

Chuẩn bị từ cuối mùa khô

Việc quan trọng nhất làm vào khoảng tháng tư, trước khi mưa đều. Đừng lấy mật quá tay ở lần thu cuối mùa khô; chừa lại phần lớn bầu mật cho đàn. Đàn có kho đầy sẽ qua những đợt mưa rét mà không cần cho ăn. Ghi lại đàn nào yếu, đàn nào vừa tách để để mắt suốt mùa mưa. Chuyện giữ và chọn đàn ở vùng cao có ở mục Tổ giống vùng cao.

Thêm đàn hoặc bổ sung tổ giống cho mùa sau

Nếu sau mùa mưa có đàn yếu hẳn hoặc mất đàn, đó là lúc tính chuyện bổ sung. Nên chọn tổ đã quen khí hậu nóng ẩm, có bầu mật bầu phấn dày, và đưa lên vào đầu mùa khô để đàn có thời gian lấy hoa cà phê. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng có tổ ong dú giống, mật ong dú và các sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật. Muốn tìm tổ từ người nuôi gần vùng mình hơn thì có thể xem thêm trên chợ mua bán giữa người nuôi.

Câu hỏi thường gặp