Ong dú bị stress ẩm mưa: phục hồi đàn ở Tà Đùng mùa mưa kéo dài

Mùa mưa ở Tà Đùng (tháng 5–10) là thách thức lớn nhất trong năm khi nuôi ong dú. Độ ẩm liên tục ở mức 80–95%, mưa rơi dàn dàn 15–20 ngày/tháng, cộng thêm sương mù từ sáng sớm. Điều kiện này gây stress ẩm đặc biệt cho ong dú, khác với stress lạnh hay thiếu thức ăn. Mình nuôi ở vùng cao 700–900m ven hồ và rừng tự nhiên, nên hiểu rõ vấn đề này. Bài này chia sẻ cách nhận biết dấu hiệu stress ẩm và phục hồi đàn kịp thời.

Dấu hiệu ong dú bị stress ẩm rõ ràng nhất

Khi đàn chịu ẩm kéo dài, ong dú không thể giữ nhiệt độ tổ ổn định. Mình thường thấy ong tập trung ở lối vào, bay chậm chạp, cánh ẩm và không sạch. Mật và phấn trong tổ mềm nhũn, không giữ được độ cứng, và đôi khi có mùi chua khi mở tổ. Đàn suy dần vì ấu trùng phát triển chậm, tỷ lệ sống thấp. Ong chúa đẻ ít hơn, đàn mất tinh thần hoạt động. Nếu không can thiệp, 2–3 tuần sau đàn sẽ yếu và dễ bị bệnh nấm.

Điều khác biệt ở Tà Đùng là ẩm không chỉ từ mưa mà từ sương mù rừng. Sáng sớm, tổ ong bị sương phủ trắng, nước ngấm vào khe hở. Nếu tổ không được che chắn tốt, ẩm sẽ tích tụ bên trong. Người nuôi cần kiểm tra tổ 2–3 lần/tuần để phát hiện sớm, không chờ đàn suy quá mức.

Cách thông thoáng tổ hiệu quả mà không làm ong sợ

Bước đầu tiên là tăng thông thoáng mà không cần mở tổ quá. Mình nâng tổ lên khỏi mặt đất 30–40cm bằng gạch hoặc gỗ, tránh ẩm từ đất. Dưới tổ để không gian trống để không khí lưu thông. Nếu tổ có lỗ thoát khí, kiểm tra xem có bị tắc không; nếu có, dùng que gỗ nhỏ thông nhẹ nhàng. Không nên mở cửa tổ rộng để tránh ong bay ra hoặc thú rừng vào.

Che nắng mặt tổ bằng lá hoặc vải cotton thoáng khí, không bọc kín. Mục đích là giảm ẩm độ khi mưa nhưng vẫn cho không khí lưu thông. Ở Tà Đùng, mình dùng lá cây bụi địa phương để che, vừa tự nhiên vừa không ong sợ. Nếu tổ ở dưới tán cây, cắt bớt cành để ánh sáng vào được vài tiếng mỗi ngày, giúp tổ khô hơn.

Bổ sung thức ăn khi đàn yếu vì ẩm kéo dài

Mưa dài làm nguồn hoa giảm, ong không ra kiếm được. Đàn vừa chịu ẩm vừa thiếu thức ăn nên suy nhanh. Mình cho thêm phấn nhân tạo (nếu có) hoặc phấn ong khác được bảo quản tốt, pha loãng với nước lọc và đường. Tỷ lệ 1:1:1 (phấn:nước:đường) là vừa. Để vào cốc nhỏ sát lối vào tổ, không để quá sâu vào trong.

Nếu không có phấn nhân tạo, mình dùng lòng đỏ trứng gà khô pha với nước mật ong hoặc nước đường loãng. Ong sẽ ăn và khỏe lên nhanh. Cho ăn 2–3 lần/tuần, mỗi lần 50–100ml tùy kích cỡ đàn. Không cho quá nhiều vì ong không tiêu hết sẽ gây ẩm thêm.

Theo dõi và phục hồi đàn sau ẩm kéo dài

Mỗi 4–5 ngày, mình kiểm tra lại đàn bằng cách nhìn vào lối vào: hoạt động có bình thường không, ong có sạch không, có mùi chua không. Nếu đàn bắt đầu hoạt động bình thường, tiếp tục thông thoáng và cho ăn thêm 1–2 tuần nữa. Khi mưa bớt (thường là cuối tháng 9 hoặc tháng 10), đàn sẽ nhanh chóng phục hồi nếu được chăm sóc đúng cách.

Ở Tà Đùng, sau khi mưa bớt, hoa rừng nở (muồng, cây bụi) và cà phê bắt đầu ra hoa, ong sẽ tự khỏe lại. Người nuôi chỉ cần đảm bảo đàn sống qua giai đoạn ẩm mà không suy quá mức. Đàn phục hồi tốt sẽ tích tụ mật từ tháng 11 trở đi khi mưa dừng hẳn.

Câu hỏi thường gặp