Ong dú mất chúa mùa mưa Tây Nguyên: nhận biết và xử lý tại Tà Đùng

Dấu hiệu nhận biết ong dú mất chúa

Mất chúa là tình trạng mình gặp thường xuyên vào mùa mưa tháng 5–10 ở Tà Đùng. Dấu hiệu đầu tiên là đàn trở nên vô định hướng, ong bay lượn quanh tổ thay vì tập trung kiếm ăn. Khoảng 2–3 ngày sau, mình sẽ nhìn thấy trong tổ không còn trứng non hay ấu trùng mới, chỉ thấy ấu trùng cũ dần suy. Ong dú mất chúa sẽ có hành vi lạc loài, chúng vô tổ chức, không còn sự hợp tác xây tổ hay chăm sóc ấu trùng.

Nếu mở tổ kỹ càng, mình sẽ không tìm thấy chúa ở bất cứ đâu—không ở buồng chúa, không ở vùng trứng. Trong một số trường hợp, chúa có thể còn sống nhưng suy yếu quá, không còn khả năng đẻ. Dấu hiệu này thường xuất hiện sau khoảng 7–10 ngày ong dú bị stress kéo dài do lạnh đêm và ẩm cao.

Nguyên nhân mất chúa ở vùng cao Tà Đùng

Ở độ cao 700–900m, chênh lệch nhiệt ngày đêm có thể lên tới 10–15°C. Vào mùa mưa, nhiệt độ ban đêm thường rơi xuống 12–16°C, kèm theo độ ẩm 85–95%. Điều kiện này gây stress rất lớn cho chúa ong dú, làm giảm sức đề kháng và khả năng sinh sản. Stress kéo dài sẽ làm chúa suy yếu, mất khả năng đẻ hoặc thậm chí chết.

Ngoài ra, thiếu hụt thức ăn sau những trận mưa dài cũng là nguyên nhân. Khi hoa rừng bị mưa gió làm rơi rụng, ong không thể kiếm được mật và phấn hoa đủ. Đàn thiếu dinh dưỡng sẽ không thể duy trì chúa, và chúa có thể bị đàn bỏ rơi hoặc chết tự nhiên. Mình cũng nhận thấy rằng di chuyển tổ hoặc xáo trộn quá nhiều vào thời kỳ này cũng kích hoạt mất chúa.

Cách xử lý khi phát hiện mất chúa

Bước đầu tiên là không hoảng loạn. Mình sẽ kiểm tra lại kỹ càng toàn bộ tổ để chắc chắn chúa thực sự không còn. Nếu chúa đã chết, hành động nhanh là cần thiết. Mình sẽ lấy một tổ khỏe mạnh có chúa và lấy một vài bọng chứa ấu trùng non từ tổ đó để cho vào tổ mất chúa. Ấu trùng non này sẽ kích thích đàn mất chúa nuôi ra chúa mới.

Trong khoảng 4–6 tuần, chúa mới sẽ trưởng thành và bắt đầu đẻ. Tuy nhiên, nếu mùa mưa còn kéo dài, mình sẽ che chắn tổ tốt hơn, giảm độ ẩm bằng cách lót nơi thoát nước, và cung cấp thêm thức ăn (mật và phấn hoa từ tổ khác) để đàn vượt qua giai đoạn này. Tuyệt đối không mở tổ liên tục, vì điều này sẽ làm đàn lạnh hơn và stress thêm.

Phòng ngừa mất chúa vào mùa mưa

Cách tốt nhất là phòng ngừa từ trước. Mình sẽ bắt đầu tăng cường dinh dưỡng cho đàn từ tháng 4, trước khi mùa mưa đến. Cung cấp thêm mật và phấn hoa để đàn tích trữ đủ thức ăn. Vào tháng 5, khi mưa bắt đầu, mình sẽ che chắn tổ bằng lợp hoặc vật liệu chống ẩm, đảm bảo nơi thoát nước tốt. Tổ được đặt ở vị trí cao, tránh nước ngập, và có gió thoáng nhẹ nhàng.

Mình cũng tránh mở tổ quá thường xuyên vào mùa mưa. Chỉ kiểm tra tổ khi thực sự cần thiết, và mỗi lần mở tối đa 5–10 phút. Ngoài ra, giữ các tổ khỏe mạnh và mạnh mẽ sẽ giúp chúng chống chọi tốt hơn với điều kiện khắc nghiệt. Tổ nào yếu từ trước mùa mưa nên được hợp nhất với tổ khác trước tháng 5.

Câu hỏi thường gặp