Ong dú mùa khô Tà Đùng: quản lý đàn khi nhiệt độ chênh lệch mạnh

Thách thức mùa khô ở Tà Đùng với ong dú

Mùa khô kéo dài từ tháng 11 tới tháng 4 ở Tà Đùng không phải là giai đoạn yên tĩnh với ong dú. Tuy mưa ít nhưng chênh lệch nhiệt độ ngày đêm rất lớn, thường 15–18°C, thậm chí hơn. Ban ngày nắng ấm 25–28°C, nhưng từ chiều tối nhiệt độ rơi xuống 10–12°C, đặc biệt tháng 1–2 có thể xuống 8–10°C vào rạng sáng. Ong dú là loài nhiệt đới, không có cơ chế ngủ đông như ong mật, nên sự thay đổi này làm đàn chậm hoạt động, ít kiếm ăn, tiêu thụ dự trữ nhanh.

Ngoài lạnh, mùa khô ở cao độ 700–900m còn có gió tây bắc gây se lạnh vào chiều tối. Nguồn hoa rừng cũng thưa hơn mùa mưa, chủ yếu là hoa cà phê (tháng 11–12), hoa muồng và cây bụi phân tán. Điều này yêu cầu ong phải bay xa hơn, tốn năng lượng nhiều hơn, trong khi thời tiết không thuận lợi để bay.

Nhận biết dấu hiệu ong dú stress lạnh

Khi bị stress lạnh kéo dài, ong dú có những biểu hiện rõ ràng. Mình thường thấy đàn giảm hoạt động từ 14–15h chiều, các ong quay về tổ sớm hơn bình thường. Cửa tổ có ít ong canh hơn, một số ong nằm yếu ớt quanh lối vào. Trong tổ, các ong tập trung thành khối nhỏ ở khu vực ấm nhất, từ bỏ các bọng sáp ở rìa, làm cho tổ trông lỏng lẻo. Nếu để lâu, đàn có nguy cơ suy yếu, chúa giảm đặt trứng, và cuối cùng tổ có thể tan vỡ.

Dấu hiệu khác là đàn ít mang phấn hoa vào, hoặc mang vào nhưng lượng rất ít. Số lượng ong con non giảm đáng kể, vì chúa không đặt trứng đều đặn khi nhiệt độ thấp. Nếu mở tổ ra mà thấy các ô sáp không được chăm sóc, hoặc ô trứng bị bỏ rơi, đó là tín hiệu cần can thiệp ngay.

Biện pháp giữ ấm và bảo vệ đàn

Người nuôi ong dú ở Tà Đùng cần chủ động che chắn và điều chỉnh vị trí tổ. Mình thường dịch tổ sang vị trí nhận nắng sớm vào buổi sáng, tránh gió tây bắc chiều tối. Nếu tổ đặt trên giàn, mình dùng tấm gỗ hoặc vải cotton dày che phía tây bắc, để hở phía đông nam để nhận nắng ban sáng. Điều này giúp tổ ấm dần từ sáng, và giảm tác động gió lạnh chiều tối.

Thức ăn bổ sung là cần thiết. Mình chuẩn bị hỗn hợp đường và nước (tỷ lệ 1:1 hoặc 1:0.8 tùy độ ẩm) để cho vào tổ từ giữa tháng 12 trở đi. Cho ăn vào buổi chiều muộn, khoảng 15–16h, khi ong bắt đầu quay về. Lượng mỗi lần khoảng 50–100ml tùy kích thước đàn, mỗi tuần 2–3 lần. Không cho quá nhiều vì ong dú không có khả năng lưu trữ lâu dài như ong mật, dư thức ăn sẽ bị mốc hoặc lên men.

Quản lý kiếm ăn và duy trì đàn

Trong mùa khó khăn, mình giảm bớt các hoạt động can thiệp vào tổ. Mở tổ kiểm tra nên tối thiểu, chỉ khi thực sự cần thiết, vì mỗi lần mở là làm mất nhiệt độ bên trong. Nếu phải kiểm tra, nên chọn giờ 9–11h sáng khi trời ấm nhất, và đóng lại nhanh chóng.

Ong dú ở Tà Đùng vẫn bay kiếm ăn vào những ngày nắng, nhưng lượng mang về ít. Mình để ong tự do bay, không hạn chế, vì cấm bay sẽ làm ong stress hơn. Tuy nhiên, quan sát xem ong có mang phấn hoa vào hay không, nếu liên tục không mang phấn trong 3–5 ngày, thì cần tăng thức ăn bổ sung ngay. Đồng thời, kiểm tra xem nguồn hoa gần tổ có gì không, nếu quanh tổ không có hoa, có thể dịch tổ sang vị trí khác gần rừng hoặc vườn cà phê để ong dễ tìm thức ăn hơn.

Bảng quản lý ong dú mùa khô Tà Đùng

Câu hỏi thường gặp