Ong dú mùa mưa Tây Nguyên: giữ đàn sống qua ẩm và lạnh kéo dài

Mùa mưa Tây Nguyên kéo dài 6 tháng từ tháng 5 đến tháng 10 là thời kỳ khó khăn nhất cho ong dú ở Tà Đùng. Độ cao 700–900m, gió mùa, ẩm độ trên 80% và nhiệt độ thấp vào đêm (15–18°C) tạo điều kiện hoàn hảo để đàn suy yếu. Mình nuôi ở đây gần 10 năm, học được nhiều bài học từ những lần mất đàn vì chủ quan. Bài này chia sẻ cách giữ đàn sống qua mùa mưa mà không cần thiết bị phức tạp.

Hiểu rõ áp lực lạnh ẩm trên đàn ong dú

Ong dú là loài nhiệt đới, không có cơ chế ngủ đông như ong mật. Khi nhiệt độ liên tục dưới 20°C kéo dài tuần lễ, đàn không thể duy trì hoạt động ấp trứng và kiếm ăn. Ở Tà Đùng, mùa mưa làm đêm lạnh kéo dài, mặc dù ngày vẫn ấm (22–25°C), nhưng chênh lệch này khiến đàn phải dùng năng lượng nhiều để điều hòa. Ẩm độ cao đồng thời khiến hoa rừng ít mật, nguồn thức ăn giảm mạnh.

Người nuôi thường nhầm tưởng ong dú có thể tự chống chọi như ong mật. Sự thật là sau 2–3 tuần lạnh ẩm liên tục, đàn bắt đầu suy, ấu trùng phát triển chậm, ong trưởng thành ít hơn. Kiến rừng lợi dụng lúc này để tấn công, vì chúng cảm nhận được đàn yếu. Đó là lý do tôi phải thay đổi cách quản lý từ tháng 5 trở đi.

Cách bố trí tổ để giữ ấm và chống ẩm

Mình đặt tổ ở vị trí có ánh sáng sáng sớm nhất, thường phía đông hoặc đông nam. Nơi này nhận nắng từ 6–7 giờ sáng, giúp đàn sưởi ấm nhanh sau đêm lạnh. Tổ được đặt trên giá cao 1,2–1,5m, tránh ẩm từ mặt đất và kiến rừng leo lên. Dưới tổ, mình lót một tấm gỗ chống nước, không phải tấm kim loại vì dễ tụ nước.

Che phủ rất quan trọng. Mình dùng tấm lợp tole hoặc asbestos, để khoảng hở 3–5cm ở hai bên để thông khí. Nếu che kín hoàn toàn, ẩm tích tụ bên trong và gây thối ấu trùng. Mái che phải dốc để nước mưa chảy xuống nhanh, không chảy vào khe tổ. Vào mùa mưa, mình kiểm tra hàng tuần xem có nước rỉ vào hay không.

Quản lý thức ăn khi nguồn hoa giảm

Mùa mưa, hoa rừng tự nhiên ít hơn vì mưa lớn làm hoa rơi. Ong dú tìm kiếm trong bán kính 300–500m, nhưng lạnh khiến chúng bay ít. Mình chuẩn bị từ tháng 4 bằng cách để lại mật từ mùa khô, không thu hết. Mỗi tổ cần dự trữ ít nhất 0,5–0,7 lít mật để qua mùa mưa.

Nếu dự trữ không đủ, mình cho thêm đường nước (1 phần đường: 1 phần nước) trong bình nhỏ đặt gần lối vào tổ. Nhưng không cho quá nhiều vì ong sẽ lười bay kiếm mật tự nhiên. Khoảng 50ml mỗi 3 ngày là đủ. Tránh cho mật ong mật vào, vì có thể mang theo bệnh hoặc kí sinh từ loài khác.

Phòng chống kiến rừng và thú rừng

Kiến rừng ở Tà Đùng rất hung dữ, lũ to hàng trăm con. Mùa mưa chúng hoạt động mạnh vì ẩm độ cao. Mình dùng chân giá tổ với chậu nước hoặc dầu để chặn kiến. Mỗi chân giá được bọc trong một chậu nhỏ chứa nước, kiến không thể vượt qua. Nước cần thay 1–2 lần mỗi tuần vì mưa làm đầy.

Một cách khác là quét quanh tổ bằng bột neem hoặc tro trắng, tạo vùng cách ly. Tuy nhiên, cách này cần làm lại sau mỗi trận mưa. Về thú rừng như chuột hay khỉ, mình không để tổ gần cây cao quá, đồng thời buộc dây chuyên chắc quanh giá để thú không thể lật tổ.

Dấu hiệu đàn yếu và cách xử lý kịp thời

Mình kiểm tra đàn mỗi tuần vào buổi sáng khi trời ấm. Dấu hiệu đàn suy là: ít ong bay vào, lối vào bị kiến bao vây, tiếng ong trong tổ yếu (không nghe rầm rầm bình thường), hoặc có mùi lạ. Nếu thấy vậy, mình ngay lập tức kiểm tra bên trong bằng cách mở nắp nhẹ nhàng.

Nếu ấu trùng bị thối (mùi hôi, màu xám), đó là dấu hiệu lạnh ẩm quá độ. Mình tăng độ thông khí bằng cách nâng mái che cao hơn, và cho thêm giấy báo hoặc gỗ xơ bên trong để hút ẩm. Nếu đàn mất chúa (không thấy trứng mới), cần tìm chúa mới hoặc ghép với đàn khác. Điều này hiếm gặp ở ong dú, nhưng có thể xảy ra khi stress cao.

Câu hỏi thường gặp