Ong dú bị stress lạnh ban đêm: phục hồi đàn ở Tà Đùng

Ở Tà Đùng, chênh lệch nhiệt độ ngày đêm có lúc lên đến 10–15°C, đặc biệt vào mùa khô từ tháng 11 đến tháng 4. Ban ngày nắng ấm, ban đêm lạnh buốt. Điều kiện này khiến đàn ong dú rơi vào stress nhiệt, làm chậm hoạt động, giảm khả năng kiếm ăn, thậm chí có thể dẫn đến suy yếu nếu không được hỗ trợ kịp thời. Mình đã nuôi ong ở độ cao 700–900m ven hồ Tà Đùng hơn 10 năm, nên muốn chia sẻ kinh nghiệm phục hồi đàn khi gặp stress lạnh ban đêm.

Nhận biết đàn ong dú bị stress lạnh

Khi đàn stress lạnh, ong sẽ cụm lại quanh chúa và ấu trùng, giảm hoạt động kiếm ăn. Mình nhận thấy đàn không bay vào sáng sớm như bình thường, mà chỉ bay khi trời ấm hơn, thường từ 9–10 giờ sáng. Số lượng ong bay ra cũng ít hơn, chỉ khoảng 30–40% so với ngày bình thường. Tổ cũng phát ra mùi khác, hơi nặng, do ong không thể làm sạch và thông thoáng tổ như bình thường.

Dấu hiệu khác là ong bay lơ lửng, chậm, không đủ sức để bay vào tổ. Một số ong rơi xuống đất vì lạnh quá. Nếu để lâu, đàn sẽ yếu dần, khả năng sinh sản giảm, và có thể mất chúa nếu chúa không đủ sức giữ ấm cho ấu trùng.

Cách giữ ấm tổ ong dú hiệu quả

Cách tốt nhất là che chắn tổ khỏi gió đêm. Ở Tà Đùng, gió đêm thổi từ rừng rất lạnh, nên mình đặt tổ trong vị trí tránh gió, gần bụi cây hoặc dưới mái che. Nếu không có vị trí tự nhiên, mình dùng tấm che gió bằng tre hoặc vải không dệt, đặt phía bắc và tây của tổ. Tấm che này giúp giảm gió mạnh mà vẫn cho phép ong thoáng khí.

Mình cũng kiểm tra khe hở trong tổ. Nếu tổ bị rách hoặc có khe hở, ong sẽ mất nhiệt nhanh. Dùng vật liệu tự nhiên như khúc gỗ nhỏ hoặc vỏ quế để che kín các khe, nhưng phải để lỗ ra vào cho ong. Vào ban đêm, mình thường đặp nhẹ lỗ ra vào bằng bông gòn hoặc lá khô, để chỉ để hẹp hòn, làm chậm mất nhiệt. Sáng hôm sau, khi trời ấm hơn, bỏ bông ra để ong bay ra bình thường.

Hỗ trợ dinh dưỡng khi đàn stress

Đàn stress lạnh cần năng lượng nhiều hơn để giữ ấm. Nếu nguồn mật từ rừng còn ít (thường xảy ra vào đầu mùa khô), mình sẽ cho ong ăn thêm. Cách đơn giản nhất là dùng đường nước: hòa 1 phần đường với 1 phần nước (hoặc tỷ lệ 1:1), để nguội rồi cho vào bình nhỏ đặt gần lỗ vào tổ. Ong sẽ tự lấy. Tỷ lệ này đủ năng lượng mà không quá lỏng làm ong không thể mang vào tổ.

Mình cũng quan sát hoa rừng quanh vùng. Vào mùa khô, các loài hoa cà phê, muồng, và cây bụi rừng vẫn nở. Nếu tổ đặt gần những vùng hoa này, ong sẽ tự kiếm ăn tốt hơn. Bán kính kiếm ăn của ong dú khoảng 300–500m, nên vị trí tổ rất quan trọng. Ở Tà Đùng, mình chọn vị trí gần vườn cà phê hoặc rừng có nhiều cây bụi nở hoa vào mùa khô.

Quản lý đàn dài hạn sau stress

Sau khi đàn phục hồi khỏi stress lạnh, mình cần theo dõi liên tục. Khoảng 2–3 tuần, mình kiểm tra tổ một lần vào giữa trưa (khi trời ấm nhất). Mục đích là xem chúa còn sống, ấu trùng phát triển bình thường hay không, và tổ có đủ thức ăn. Nếu thấy ấu trùng phát triển chậm hoặc chúa bị yếu, có thể cần hỗ trợ thêm hoặc cân nhắc tổ hợp với đàn khác (nếu cần).

Một điều quan trọng là không nên quá bất an và mở tổ liên tục. Mỗi lần mở tổ, ong mất nhiệt nhanh, đặc biệt vào buổi sáng sớm hay chiều tối. Mình cố gắng mở tổ ít nhất có thể, chỉ khi thực sự cần thiết, và luôn vào giữa trưa khi trời ấm nhất.

Câu hỏi thường gặp