Ong dú kiếm ăn mùa khô rừng Tà Đùng: tìm hoa khi thiếu nước

Thách thức kiếm ăn mùa khô ở Tà Đùng

Mùa khô ở Tà Đùng, từ tháng 11 đến tháng 4, là thời kỳ khó nhất cho ong dú. Nhiệt độ đêm thường xuống 10–12°C, làm cho đàn ong chậm hoạt động và suy yếu. Hoa rừng tự nhiên trở nên hiếm hoi, cây muồng và cây bụi hoa chỉ cho ra những bông rải rác, mật lượng giảm mạnh so với mùa mưa. Đường sá khó khăn, thú rừng lạc vào gần tổ tìm nước, khiến việc theo dõi đàn trở nên phức tạp.

Người nuôi ở đây phải hiểu rõ bản chất của mùa này: ong dú không ngủ đông như ong mật Apis, chúng vẫn hoạt động nhưng chậm và tiêu tốn nhiều năng lượng để giữ ấm. Nếu không chuẩn bị kỹ, đàn sẽ suy và có thể mất hoàn toàn khi lạnh kéo dài.

Tìm nguồn hoa và mật trong mùa khô

Trải qua nhiều năm ở Tà Đùng, mình nhận thấy cà phê là nguồn hoa chính trong mùa khô. Cà phê ở vùng cao này nở từ tháng 2 đến tháng 3, thời điểm lạnh nhất nhưng đàn ong vẫn còn sức. Ngoài ra, cây muồng nở rải rác vào tháng 1 và tháng 2, mặc dù hoa không nhiều nhưng đủ cho đàn kiếm ăn. Các cây bụi rừng tự nhiên quanh tổ cũng nở từng đợt nhỏ, nhất là sau những ngày nắng ấm.

Mình thường di chuyển tổ ở tháng 11 sớm, khi mùa mưa vừa kết thúc, để đặt gần những khu cà phê hoặc vùng hoa muồng. Bán kính kiếm ăn của ong dú khoảng 300–500m, nên vị trí tổ quyết định được khả năng tiếp cận hoa. Ở Tà Đùng, những nơi cao 750–850m, gần rừng tự nhiên nhưng cũng gần vườn cà phê, thường là lựa chọn tốt nhất.

Cung cấp nước và chăm sóc đàn

Nước là vấn đề lớn mùa khô. Mình để các bát nước nông gần tổ, thay nước hàng ngày vì ong dú không thích nước cũ hoặc có mùi. Nước mưa tích tụ từ những ngày cuối mùa mưa rất tốt, nhưng vào tháng 1–2 khi hoàn toàn khô, phải lấy nước từ suối rừng gần trại. Ong dú sẽ bay xa hơn để tìm nước nếu không có sẵn, điều này tiêu tốn năng lượng khi trời lạnh.

Mình cũng theo dõi mật dự trữ trong tổ. Một tổ ong dú khỏe mạnh ở mùa khô cần dự trữ khoảng 2–4 lít mật để sống qua giai đoạn thiếu thức ăn. Nếu phát hiện mật ít, mình sẽ không thu mật vào tháng 10–11, để đàn có đủ thức ăn. Không bao giờ lấy hết mật của đàn mùa khô, vì đó là chết chóc.

Bảo vệ đàn khỏi thú rừng và sâu bệnh

Mùa khô, thú rừng (chuột, dơi) tìm nước và thức ăn gần tổ ong dú. Mình dùng lưới che quanh vị trí tổ hoặc nâng tổ cao hơn, cách mặt đất khoảng 1,5–2m để giảm rủi ro. Kiến rừng ít xuất hiện mùa khô vì thiếu nước, nhưng vào những ngày ấm, chúng vẫn có thể quấy rầy đàn. Mình kiểm tra tổ thường xuyên, khoảng 5–7 ngày một lần, để phát hiện sớm nếu có vấn đề.

Ong dú không có bệnh nghiêm trọng như ong mật, nhưng mùa khô nếu đàn yếu, nó dễ bị nấm và bệnh liên quan đến ẩm. Giữ tổ thông thoáng, không quá ẩm, là biện pháp phòng ngừa tốt nhất. Mình không dùng thuốc hóa chất, chỉ dựa vào quản lý tự nhiên.

Câu hỏi thường gặp