Ong dú mùa hè ở Tà Đùng: quản lý đàn khi nắng nóng và khô hạn

Mùa hè ở Tà Đùng: thách thức riêng của người nuôi ong dú

Mùa hè ở rừng cao Tà Đùng không giống những vùng đất bằng. Từ tháng 4 đến tháng 5, nắng gắt chiếu vào sườn núi, nhiệt độ ban ngày lên cao nhưng đêm vẫn mát. Cái khó là không khí khô và nguồn hoa rừng tự nhiên giảm đột ngột. Những cây bụi, muồng, cà phê đã qua vụ, hoa rừng còn sót lại thưa thớt. Mình từng thấy đàn ong dú trong giai đoạn này bị kiệt sức nếu không chủ động theo dõi và hỗ trợ.

Đàn ong dú ở độ cao 700–900m rất nhạy cảm với biến đổi này. Không như ong mật có thể chịu được, ong dú của mình—chủ yếu là Trigona—phải tìm thức ăn trong bán kính 300–500m quanh tổ. Khi hoa hiếm, đàn bắt đầu tiêu tốn dự trữ mật nhanh chóng. Nếu để tình trạng này kéo dài, đàn sẽ suy yếu, bỏ tổ, hoặc không còn khả năng sinh sản.

Theo dõi và hỗ trợ thức ăn mùa hè

Mình thường kiểm tra đàn mỗi 10–14 ngày một lần vào mùa hè. Cách làm là nhìn vào lượng mật trong các bọng sáp và tính sơ bộ: nếu thấy bọng sáp suy giảm nhanh mà không có hoa ngoài, là lúc phải can thiệp. Một tổ khỏe mạnh lúc này vẫn thu được 0,3–0,5 lít mật trong cả mùa, nhưng nếu đàn yếu từ sớm, năng suất sẽ chỉ còn vài trăm mililit.

Cách hỗ trợ đơn giản nhất là cho ong dú thức ăn bổ sung. Mình dùng nước đường loãng (tỉ lệ 1:1 hoặc 1:2 tùy tình hình) và để ngoài tổ trong những chiếc cốc nhỏ hoặc bát nông. Ong sẽ tự bay ra hút. Không nên cho quá nhiều vì có thể làm ong lười đi kiếm ăn. Lượng nước đường bổ sung khoảng 200–300ml mỗi tuần cho một tổ yếu, tăng giảm tùy theo tình hình.

Bảo vệ tổ khỏi stress nhiệt và nắng gắt

Nắng nóng ở Tà Đùng không phải là vấn đề lớn nhất (vì đêm vẫn mát), nhưng stress nhiệt vẫn có thể xảy ra. Mình thấy một số tổ ong dú bỏ chỗ cũ vì tổ bị nắng trực tiếp quá lâu trong ngày. Cách phòng chống là xây dựng bóng mát tự nhiên hoặc nhân tạo quanh tổ.

Nếu tổ đặt gần rừng, lá cây tự nhiên đã che phần nào. Nếu tổ ở chỗ hở, mình dùng lá chuối khô hoặc vải che che nắng, đảm bảo vẫn có gió thông qua. Tổ ong dú không cần che kín như ong mật; chỉ cần giảm nhiệt độ bề ngoài tổ xuống dưới 35°C là được. Mình không dùng sơn màu sáng trên tổ vì ong dú tự chọn chỗ đặt tổ, việc sơn có thể làm ong cảm thấy lạ lẫm.

Kinh nghiệm từ trại Tà Đùng qua các mùa hè

Năm thứ hai nuôi ở đây, mình mất một tổ vào cuối tháng 4 vì kiệt sức. Đàn đã bỏ tổ khi mình không kịp nhận ra tình hình. Kể từ đó, mình thay đổi cách làm: theo dõi chặt hơn, không chờ đến khi đàn suy hẳn, và luôn chuẩn bị thức ăn bổ sung từ sớm. Những tổ được hỗ trợ sớm (từ đầu tháng 4) vượt qua mùa hè tốt hơn so với những tổ được hỗ trợ muộn.

Bảng dưới đây là những con số mình ghi nhận ở trại Tà Đùng trong ba năm qua:

Mùa hè ở Tà Đùng kéo dài ngắn—chỉ khoảng 1,5 đến 2 tháng—nhưng là giai đoạn sử dụng dự trữ nhiều nhất. Nếu vượt qua tốt, đàn sẽ khỏe lại khi mưa bắt đầu vào tháng 5–6 và nguồn hoa rừng trở lại dồi dào.

Câu hỏi thường gặp