Ong dú bị stress nhiệt độ chênh lệch: phục hồi đàn ở Tà Đùng

Ở Tà Đùng, chênh lệch nhiệt độ giữa ngày và đêm có lúc lên tới 15–18°C. Điều này tác động trực tiếp đến đàn ong dú, đặc biệt vào mùa chuyển tiếp từ tháng 4 sang tháng 5 và từ tháng 9–10 khi gió mùa bắt đầu. Mình nuôi ở độ cao 700–900m, nên stress nhiệt độ là một trong những vấn đề khó nhất cần giải quyết.

Dấu hiệu đàn ong dú bị stress nhiệt độ

Khi đàn chịu stress từ chênh lệch nhiệt, ong sẽ co cụm chặt hơn vào ban đêm hoặc khi trời mát. Mình nhận thấy đàn hoạt động chậm, số lượng ong ra khám phá giảm đáng kể, và công suất kiếm ăn không đều. Nếu để kéo dài, chúa sẽ giảm đặt trứng, đàn suy dần và có nguy cơ bỏ tổ.

Dấu hiệu khác là ong tập trung dày ở một khu vực trong tổ, bỏ các bọng sáp ở vùng lạnh hơn. Lúc này, mình thường thấy các bọng sáp ngoài cùng không được chăm sóc, có khi bị mốc nếu ẩm độ cao.

Cách tổ chức lại không gian tổ để giữ ấm

Thay vì chặt tay vào, mình xử lý bằng cách thay đổi hướng tổ và tạo lớp che chắn tự nhiên. Ở Tà Đùng, gió thường thổi từ hướng Tây Bắc, nên mình sắp xếp lối vào tổ quay ngược hướng gió. Điều này giúp ong tiết kiệm năng lượng để duy trì nhiệt độ.

Mình cũng để lại các bọng sáp cũ xung quanh tổ chính như một lớp cách nhiệt tự nhiên. Những bọng này giúp giảm chênh lệch nhiệt độ bên trong tổ. Nếu trời quá lạnh vào đêm, mình sử dụng lá rừng khô hoặc rơm để che ở phía trên, nhưng không che quá kín để ong vẫn thông khí được.

Cung cấp thức ăn khi đàn yếu do stress

Stress nhiệt làm ong tiêu hao năng lượng nhanh hơn. Mình chuẩn bị mật dự trữ hoặc nước đường loãng từ trước khi mùa chuyển tiếp tới. Khi nhận thấy đàn chậm kiếm ăn, mình cho thêm một ít mật ở gần lối vào tổ, không cho quá nhiều để tránh hút kiến rừng.

Ở vùng cao, nguồn hoa rừng có mùa, nên việc chuẩn bị dự trữ là quan trọng. Mình không bao giờ để đàn hết thức ăn vào những ngày lạnh kéo dài, vì ong yếu sẽ không bay được ra kiếm ăn và dễ suy.

Theo dõi và điều chỉnh vào thời điểm thích hợp

Mình thường kiểm tra đàn vào buổi trưa khi trời ấm nhất, từ 11 giờ sáng tới 2 giờ chiều. Lúc này, ong hoạt động tốt hơn và mình có thể nhìn rõ tình trạng. Tuy nhiên, mình cố gắng không mở tổ quá lâu, chỉ quan sát nhanh và để yên đàn tiếp tục công việc của nó.

Nếu phát hiện đàn quá yếu, mình không ghép tổ ngay mà chờ thêm một tuần để xem đàn có tự phục hồi không. Ong dú có khả năng thích nghi với biến động nhiệt độ tốt hơn mình tưởng, miễn là có thức ăn đủ và không bị quấy rầy từ bên ngoài.

Bài học từ những lần xử lý sai

Ban đầu, mình hay mở tổ thường xuyên để kiểm tra, đặc biệt khi thấy đàn chậm. Nhưng điều này chỉ làm đàn stress thêm, vì mỗi lần mở tổ là mất đi lớp cách nhiệt mà ong đã xây dựng. Sau đó, mình học được rằng quan sát từ bên ngoài bằng cách lắng nghe tiếng ong và xem lối vào là đủ để biết đàn có khỏe không.

Mình cũng từng che quá kín tổ vào mùa lạnh, nhưng điều này làm ẩm độ tăng quá cao, gây mốc và bệnh. Giờ đây, mình chỉ che một phần để giảm gió mạnh, vẫn để ong có thể thông khí.

Câu hỏi thường gặp