Ong dú mùa khô ở Tà Đùng: giữ đàn sống qua gió se lạnh ban đêm

Mùa khô ở Tà Đùng, từ tháng 11 đến tháng 4, là thời kỳ khó nhất để nuôi ong dú. Không phải vì thiếu hoa—rừng tự nhiên và cà phê vẫn nở—mà vì gió mạnh và lạnh về đêm. Nhiệt độ ban ngày có thể 20–25°C nhưng khi trời tối, rơi xuống 10–15°C, thậm chí 8°C vào tháng 1, 2. Đàn ong dú là loài nhiệt đới, không chịu được lạnh kéo dài. Mình đã mất đàn vì chủ quan ở những năm đầu, nên hôm nay chia sẻ cách giữ đàn sống qua giai đoạn này.

Bố trí vị trí tổ để tránh gió mạnh

Gió là thách thức lớn nhất mùa khô ở Tà Đùng. Gió thổi từ phía bắc, quét qua hồ Tà Đùng lên rừng, gây lạnh lẽo cho tổ. Mình bố trí các hộp ong ở những nơi có bụi rừng che chắn, không để tổ ngoài trời hở hoác. Cách tốt nhất là đặt tổ dưới tán cây lớn—cây bạch đàn cũ, cây gỗ tự nhiên—hoặc tạo hàng rào che từ cây bụi. Những tổ để ở vị trí hở gió, mình thấy đàn chậm, ít tập trung, dễ rơi vào trạng thái stress nhiệt độ.

Cách khác là bao quanh tổ bằng vật liệu tự nhiên: lá khô, rơm, hoặc gỗ vụn. Không bao kín hoàn toàn, chỉ che phía gió mạnh. Lỗ bay của ong phải hướng về phía tây nam, tránh gió bắc. Mình cũng nâng tổ lên khỏi mặt đất 30–50cm để tránh ẩm và lạnh từ đất.

Giữ ấm đàn vào đêm

Ong dú không ngủ đông như ong mật. Chúng vẫn hoạt động, nhưng khi nhiệt độ rơi xuống, đàn co lại, tập trung lại quanh chúa, tiêu hao năng lượng nhanh. Để giữ ấm, mình dùng những lớp vải thô hoặc túi giấy bao quanh thân tổ, để khoảng không khí lưu thông nhưng giữ nhiệt. Vải quá dày gây ẩm, gây bệnh, nên mình chọn vải mỏng, thoáng khí.

Vào những đêm đặc biệt lạnh (dưới 10°C), mình để một chiếc đèn dầu hoặc nến (không khí thải) ở gần tổ, cách xa khoảng 1–2 mét, để tỏa nhiệt. Phương pháp này rủi ro nếu không cẩn thận, nên chỉ dùng khi đàn thực sự yếu và thời tiết cực đoan. Cách an toàn hơn là để một bao cát hoặc gạch nung ấm ngoài tổ, tỏa nhiệt từ từ qua đêm.

Quản lý thức ăn và năng lượng

Mùa khô, hoa cà phê nở từ tháng 11 đến tháng 1, cho mật tốt. Nhưng vào tháng 2, 3, 4, hoa ít hơn, đàn cần dự trữ. Mình không thu hết mật vào tháng 1. Thay vào đó, để lại khoảng 0,5–0,8 lít mật trong tổ để đàn ăn. Nếu thấy đàn yếu, mình cho thêm đường hoặc mật ong mua từ nơi khác (không phải mật ong dú, mà mật ong mật để nuôi)—cách này giúp đàn vượt qua thời kỳ khó khăn.

Mình cũng để nước uống cho ong ở gần tổ: một cái chén nông, đặt trên khay với những viên sỏi nhỏ để ong không bị chìm. Nước sạch, thay mỗi ngày. Ong dú cần nước khi thời tiết khô, để điều hòa nhiệt độ trong tổ.

Theo dõi sức khỏe đàn mỗi tuần

Mùa khô, mình kiểm tra đàn mỗi tuần, không chờ lâu như mùa mưa. Nhìn vào lỗ bay: nếu ong bay ít, lơ lửng, hoặc chậm chạp, đó là dấu hiệu đàn đang stress. Nếu nghe tiếng ong trong tổ yếu, hoặc thấy ong bò ra ngoài tổ (dấu hiệu yếu), mình tăng cường bảo vệ: che chắn tốt hơn, cho thêm thức ăn, tăng độ ấm.

Nếu đàn bị lạnh kéo dài mà không hồi phục, mình cân nhắc ghép đàn: lấy đàn yếu, kết hợp với đàn khỏe, để tăng sức mạnh tập thể. Cách này rủi ro vì ong từ hai đàn khác nhau có thể xung đột, nhưng khi đàn sắp chết, đó là cách cuối cùng.

Câu hỏi thường gặp