Thằn lằn, nhện rình cửa tổ sau khi chuyển đàn lên cao nguyên

Ở vùng cao quanh Tà Đùng, đàn ong dú hay phải dời chỗ: từ nhà xuống rẫy, từ rẫy cà phê ra bìa rừng khi mùa hoa đổi, hoặc gom về gần nhà trước mùa mưa. Mỗi lần dời là một lần đàn bị xáo trộn. Và chính những ngày sau khi dời, những kẻ rình nhỏ ở cửa tổ như thằn lằn, nhện, ruồi nhỏ mới gây hao nhiều nhất.

Bài này không kể lại từng loài thiên địch, mà đi theo đúng nhịp một lần chuyển đàn: chuẩn bị ở chỗ mới, ngày chở, và hai tuần đầu đàn làm quen đất lạ.

Vì sao đàn vừa chuyển lại dễ bị rình

Ong dú định vị tổ bằng cảnh vật xung quanh. Sang chỗ mới, những ngày đầu ong ra cửa bay lượn vòng để nhớ đường, bay chậm, lượn lâu trước cửa. Đó đúng là kiểu con mồi mà thằn lằn đậu gần và nhện giăng ngang thích nhất.

Đường đất đỏ vùng cao lại xóc. Thùng rung mạnh thì ống cửa bằng sáp dễ gãy, vài bầu phấn, bầu mật bên trong vỡ ra. Ống cửa gãy thì ong gác mất chỗ đứng. Bầu vỡ thì mùi bốc ra, kéo ruồi nhỏ tới đẻ trứng qua khe hở. Đàn mạnh xây lại được trong vài ngày, đàn vừa tách thì chậm hơn nhiều.

Lịch việc cho một lần chuyển đàn

Chọn chỗ đặt ở bìa rừng và rẫy

Bìa rừng

Bìa rừng có nhiều nguồn hoa và nhựa cây, nhưng cũng nhiều chỗ trú cho thằn lằn và nhện: hốc cây mục, đá xếp, dây leo. Nên chọn một khoảng tương đối thoáng, đặt giá cách gốc cây lớn một quãng, phía trước cửa tổ không có cành rủ ngang đường bay. Thêm lưu ý về hoa theo từng khoảnh rừng ở mục Rừng Tà Đùng & nguồn hoa.

Rẫy cà phê, vườn tiêu

Trong rẫy thì lá rụng, cỏ dày, bờ đá là nơi thằn lằn ở. Giá đặt nên kê cao, chân giá quét sạch lá. Hỏi trước chủ rẫy lịch phun thuốc. Đợt phun mà gió lùa qua giá đặt thì hại hơn mọi loài rình ở cửa tổ cộng lại, lúc đó nên chuyển đàn tránh hẳn chứ không chỉ che.

Theo mùa ở vùng cao

• Mùa mưa: sương và mưa phùn buổi sáng làm lưới nhện đọng nước, dễ thấy hơn nhưng cũng dày hơn. Côn trùng nhiều nên nhện giăng nhiều. Gỡ mỗi sáng khi ghé tổ.
• Mùa khô: nắng gắt, gió mạnh, thằn lằn tìm khe đá, đống củi mát để trú. Đống củi chất sát giá đặt là nên dời đi.
• Giao mùa: lúc nhiều người dời đàn nhất. Gom việc dời vào những ngày tạnh, tránh chở trong mưa vì thùng ướt, đường trơn, xóc nhiều.

Cách tính lịch theo hai mùa có ở Mùa khô – mùa mưa Tây Nguyên.

Đừng mang rủi ro theo từ chỗ cũ

Trước khi chở, nhìn kỹ đáy và chân thùng. Thùng gỗ để lâu ngoài rẫy hay có mối, kiến, đôi khi có nhện làm tổ dưới đáy. Mang nguyên lên chỗ mới là mang luôn kẻ rình theo. Lau sạch đáy, thay chân kê nếu đã mục.

Nếu cần thêm đàn cho vùng cao

Đàn khoẻ chịu đường xa và chỗ lạ tốt hơn hẳn đàn yếu. Nếu định bổ sung đàn cho rẫy, nên chọn tổ đã có ống cửa chắc, ong gác đông, bầu phấn nhiều. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng có tổ ong dú giống, mật ong dú, cùng sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật, có thể hỏi trước về cách chở tổ đi xa lên vùng cao. Người nuôi ở cao nguyên muốn trao đổi tổ, mật với nhau thì có thêm chợ ong dú, tiện tìm đàn gần mình để bớt quãng chở.

Câu hỏi thường gặp