Chở tổ ong dú qua đường đèo cao nguyên Tà Đùng

Đường lên vùng cao quanh hồ Tà Đùng là đường đèo: cua gấp nối cua gấp, lên dốc rồi đổ dốc, có đoạn đá dăm, có đoạn đất đỏ. Với một tổ ong dú đang bị nhốt trong thùng, mỗi cú phanh ở chân dốc là một lần cả đàn bị dồn về một phía. Ở đồng bằng, cái lo lớn nhất khi chở tổ là nắng nóng. Ở cao nguyên, cái lo lại nằm ở độ nghiêng, độ xóc và cái lạnh của đêm núi.

Vì sao đường đèo khó hơn đường bằng

Bên trong tổ ong dú có những bọng mật và bọng phấn hình túi, vách mỏng, dính vào nhau và dính vào vách thùng bằng keo. Trên đường bằng, rung đều theo một hướng, bọng ít bị kéo. Qua đèo thì khác: xe nghiêng trái, nghiêng phải, chúi mũi khi xuống dốc. Bọng đầy mật nặng, bị kéo lệch nhiều lần thì bong khỏi chỗ bám, rơi đè lên tầng ấu trùng. Mật chảy ra làm ướt ong non, dính cánh ong thợ, và mùi mật tràn ra ngoài sẽ dụ kiến ngay khi tổ đặt xuống.

Vì vậy việc đầu tiên không phải là che nắng mà là giữ cho thùng không nghiêng, không trượt.

Cố định tổ trên từng loại xe

Xe máy

Người vùng cao vẫn chở tổ bằng xe máy, và làm được nếu quãng ngắn. Đặt tổ trong một sọt tre hoặc thùng nhựa có lót bao tải cuộn chung quanh, buộc chặt sọt vào yên sau bằng dây cao su, quấn chéo cả dọc lẫn ngang. Thùng phải đứng thẳng, cửa tổ hướng về phía sau xe để gió không thốc thẳng vào khe lưới.

Xe bán tải, xe tải nhỏ

Thùng xe hở là nơi rung nhiều nhất và phơi nắng gió nhiều nhất. Nếu buộc phải dùng, đặt tổ sát vách đầu thùng (phía cabin), chèn bao trấu hoặc bao tải đầy rơm quanh bốn mặt, phủ một tấm bạt căng cao bên trên tạo bóng mát nhưng hở hai đầu cho gió lùa.

Ô tô con

Đặt tổ dưới sàn ghế sau, không đặt trên ghế vì ghế nảy theo nhịp xe. Chèn hai bên bằng gối hoặc túi quần áo. Không để trong cốp.

Mùa khô và mùa mưa: hai kiểu chuẩn bị

Bụi đỏ mùa khô là thứ ít ai để ý. Nó bám lên lưới bịt cửa, từng lớp một, tới lúc gần như bịt kín lưới mà người lái không biết. Mỗi lần nghỉ, phủi nhẹ lưới bằng tay. Đọc thêm về nhịp thời tiết vùng này trong chuyên mục mùa khô – mùa mưa Tây Nguyên.

Cách chạy qua đèo khi chở tổ

1. Giảm tốc trước khi vào cua, không phanh gấp trong cua.
2. Xuống dốc dài thì về số thấp, để xe tự hãm đều thay vì phanh từng đợt.
3. Mỗi khoảng bốn mươi phút đến một giờ, tấp vào chỗ bằng và râm. Đặt tay lên nắp thùng: ấm là bình thường, nóng rát là phải nghỉ lâu hơn.
4. Áp tai sát thùng nghe tiếng ong. Rì đều là ổn. Im bặt hoặc rít gắt liên tục là dấu hiệu đàn bị sốc, nên nghỉ thêm cho đàn dịu lại.
5. Sương mù dày ở đỉnh đèo thì chờ tan. Đi chậm trong sương làm chuyến đi dài thêm, đàn bị nhốt lâu hơn.

Tới vườn trên cao: cái lạnh đêm đầu tiên

Nhiều người chở tổ từ vùng thấp lên vùng cao rồi đặt ngay chỗ thoáng gió nhất vì nghĩ ong cần mát. Đêm núi hạ nhiệt nhanh, gió lùa từ thung lũng lên, một đàn vừa trải qua cả ngày xóc nảy sẽ phải tốn sức ủ ấm ấu trùng. Chọn chỗ đặt có vách che hướng gió chính, nhận nắng sáng sớm, có mái che mưa. Gốc cà phê, hiên nhà sàn, rìa vườn bơ sầu riêng là những chỗ hay dùng.

Đặt xong là gỡ lưới cửa ngay, để ong tự ra định vị khi trời ấm lên vào sáng hôm sau. Trong bảy ngày đầu không mở thùng, không cho ăn, không dời chỗ. Ong vùng thấp lên cao cần thời gian quen nhịp hoa của rừng và vườn quanh đó; chuyên mục rừng Tà Đùng và nguồn hoa có bàn về những mùa hoa ong hay đi.

Mua tổ ở đâu để chuyến đi ngắn hơn

Quãng đường càng ngắn, rủi ro càng ít. Người ở cao nguyên nên ưu tiên tổ tách từ đàn đã nuôi ổn định trong vùng, có thể tìm người nuôi gần nhà qua chợ mua bán tổ, mật giữa người nuôi. Nếu muốn tổ giống từ trại có kinh nghiệm tách đàn, trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống, cùng mật ong dú, hộp quà mật và son dưỡng môi từ sáp ong dú; xem tại ongquy.com và nhờ trại tư vấn cách đóng gói cho chặng đèo. Tuyệt đối không mua tổ bắt từ rừng: vừa phá rừng, vừa là đàn yếu, khó sống sau chuyến đi.

Câu hỏi thường gặp