Dụng cụ thu mật ong dú ở trại ven rừng Tây Nguyên

Trại ong dú đặt ven rừng ở cao nguyên thường cách nhà một quãng đường đất, có khi phải đi xe máy qua rẫy cà phê, rẫy điều. Ra tới nơi mới phát hiện quên cái rây hay thiếu chai là mất trắng một buổi. Vì vậy với người nuôi vùng Tà Đùng và quanh hồ, chuyện dụng cụ thu mật bắt đầu từ việc soạn một thùng đồ mang đi được, chứ không phải từ cái dao hay cái xi lanh.

Điểm thứ hai là nước. Ở trại ven rừng thường không có vòi nước sạch, mà mật ong dú thì sợ nhất là dính nước lã. Cách tổ chức đồ nghề phải tính trước cả hai chuyện này.

Thùng đồ nghề mang ra trại

Một thùng nhựa có nắp gài, loại người ta vẫn dùng đựng đồ câu hay đồ nghề sửa xe, là đủ chứa cả bộ. Thùng kín giúp bụi đường không lọt vào, và kiến rừng cũng khó tìm đường vào hơn túi vải.

Trong thùng nên có:

• Dao nhỏ bằng inox và một cái thìa cán dài để tách bọng ở góc thùng.
• Hai xi lanh, phòng khi một cái bị kẹt sáp.
• Một rây lưới cỡ vừa để lọc thô ngay tại trại.
• Hai đến ba hũ có nắp vặn, đã rửa và phơi khô ở nhà, bọc trong túi nilon sạch.
• Một tấm vải màn để đậy cụm bọng vừa tách, tránh ong và ruồi rừng bu vào.
• Khăn khô, khăn giấy, và một túi rác kín để mang bã sáp về.

Can nước đi kèm để riêng bên ngoài thùng. Đặt can trong thùng, lỡ nắp rò là ướt hết cả bộ, và đồ ướt thì coi như hỏng buổi thu.

Nước ở trại ven rừng: dùng vào đâu, không dùng vào đâu

Ven rừng thường có suối, có giếng, nhưng nước ấy chỉ để rửa tay và lau dụng cụ sau khi xong, không bao giờ chạm vào mật hay vào những thứ sắp đựng mật. Nước suối trông trong nhưng mang theo đủ thứ vi sinh, mà mật ong dú vốn đã nhiều nước và có sẵn men sống, thêm vào là đẩy nhanh quá trình lên men.

Nguyên tắc dễ nhớ: mọi thứ chạm mật đều rửa và phơi khô ở nhà từ hôm trước. Ở trại chỉ lau tay bằng nước đun sôi để nguội rồi lau khô thật kỹ trước khi cầm dao.

Mùa khô và mùa mưa, mỗi mùa một kiểu che chắn

Tây Nguyên có hai mùa rõ rệt, và thói quen chuẩn bị đồ nghề phải đổi theo.

Mùa mưa cũng là lúc đàn thường ít mật dư hơn, nên nhiều người chỉ thu nhẹ hoặc để đàn giữ mật. Chuyện thời điểm thu theo nhịp mùa có bài riêng trong mục Mùa khô – mùa mưa Tây Nguyên.

Lọc thô ở trại, lọc kỹ ở nhà

Ở trại, gió, bụi và ong quanh quẩn khiến việc lọc kỹ khó sạch. Cách hợp lý là chia làm hai chặng.

1. Tại trại: tách cụm bọng mật, đặt lên tấm vải sạch, dùng dao chọc từng bọng, hút mật bằng xi lanh hoặc để chảy qua rây vào hũ. Đậy nắp ngay.
2. Trên đường về: để hũ đứng trong thùng, chèn khăn cho khỏi lắc. Tránh để thùng phơi nắng trên yên xe lâu.
3. Về nhà: rót mật qua rây mịn một lần nữa vào chai đã khô hẳn, để loại vụn sáp nhỏ và xác ong.
4. Ghi ngày thu và vị trí thùng lên giấy dán bên ngoài chai, rồi cất ngăn mát tủ lạnh.

Làm hai chặng giúp mật ít bị lẫn bụi mà vẫn không phải mở thùng ong lâu ngoài trời.

Dọn trại trước khi về

Ven rừng có kiến, có ong khoái, có cả thú nhỏ đánh hơi mùi mật. Bã sáp, bọng rỗng hay vết mật để lại gần thùng sẽ kéo chúng tới và làm đàn bị quấy rầy suốt mấy ngày sau. Trước khi về nên:

• Gom toàn bộ bã sáp vào túi kín mang về, không vứt lại trong rừng.
• Lau sạch nắp và thành thùng ong chỗ dính mật.
• Kiểm tra lại khe hở thùng, trét kín chỗ hở nếu có.

Nếu thấy dấu hiệu thùng bị phá, đọc thêm cách giữ đàn trong mục Bảo vệ & di chuyển đàn.

Muốn có đàn để nuôi hoặc mật để dùng

Ong dú nuôi ven rừng vẫn phải là đàn nuôi trong thùng, nhân bằng cách tách, không bắt tổ trong rừng về. Ai đang muốn bắt đầu có thể tham khảo tổ giống, mật ong dú và hộp quà mật của trại Ong Quý tại ongquy.com. Người nuôi trong vùng có tổ hay mật muốn trao đổi với nhau thì có thể đăng lên chợ ong dú, nơi người nuôi mua bán trực tiếp.

Câu hỏi thường gặp