Một tổ ong dú vùng cao Tà Đùng cho bao nhiêu mật

Ở vùng cao quanh Tà Đùng, chữ «mật ong dú rừng» hay bị hiểu lầm là mật lấy từ tổ hoang trong hốc cây. Mật đáng mua và đáng nuôi lại là mật của những đàn đặt trong thùng, ở ven rẫy, ven rừng, ong bay ra lấy hoa rừng rồi về nhà. Tổ không bị phá, đàn sống tiếp qua nhiều mùa, và câu hỏi «một tổ cho bao nhiêu mật» mới có ý nghĩa.

Cao nguyên có nhịp riêng: nửa năm khô, nửa năm mưa dầm, đêm lạnh hơn đồng bằng. Lượng mật một tổ cho ra bám chặt theo nhịp ấy, nên bài này đi theo lịch mùa thay vì đưa một con số chung.

Lịch một năm của tổ ong dú vùng cao

Nhìn bảng sẽ thấy: trong cả năm chỉ có một khoảng ngắn thật sự đáng thu. Đó là lý do một tổ ở cao nguyên không cho nhiều, và cũng là lý do mật vụ hoa rộ mang hương rất rõ. Chi tiết từng mùa có ở mục Mùa khô – mùa mưa Tây Nguyên.

Ba thứ khiến tổ vùng cao «giữ» mật cho mình

Đêm lạnh

Ong dú không ngủ đông, nhưng đêm lạnh khiến đàn phải dùng năng lượng để giữ ấm cầu ấu trùng. Năng lượng ấy lấy từ mật. Ở đồng bằng nóng quanh năm, phần mật này dư ra; ở vùng cao nó bị đàn tiêu.

Mưa dầm kéo dài

Có những tuần mưa và sương liên tục, ong gần như không ra được cửa. Đàn sống bằng kho mật. Lấy mật trước mùa này là đẩy đàn vào cảnh đói giữa mùa mưa.

Thiếu nước cuối mùa khô

Ong cần nước để làm mát tổ và pha thức ăn cho ấu trùng. Khi suối cạn, đàn bay xa hơn để tìm nước, mất sức và bắt mồi ít hơn. Một chậu nước có sỏi hoặc cành khô nổi để ong đậu, đặt gần tổ, giúp đàn rất nhiều.

Đọc sức tổ trước khi tính chuyện mật

Thay vì hỏi tổ cho bao nhiêu, người nuôi vùng cao nên hỏi tổ đang mạnh tới đâu. Vài dấu hiệu nhìn từ ngoài:

• Sáng nắng lên, ong ra cửa đều đặn, nhiều con mang phấn vàng ở chân về.
• Ống cửa tổ được bồi keo gọn, không có kiến hay côn trùng lạ lảng vảng.
• Thùng nặng tay hơn so với đầu mùa khô.
• Không thấy ong chết rải rác dưới chân thùng sau những đêm lạnh.

Tổ thiếu hai trong bốn dấu hiệu trên thì năm đó nên bỏ qua chuyện thu. Một tổ được để yên một năm thường hồi lại, còn một tổ bị vét giữa lúc yếu thì có thể bỏ thùng mà đi. Cách che chắn, dời đàn khi mưa bão có trong mục Bảo vệ & di chuyển đàn.

Thu xong, giữ mật thế nào cho khỏi chua gắt

Mật ong dú vốn đã chua thanh và nhiều nước. Ở vùng cao mùa khô, mật thu vụ hoa cà phê có thể đặc hơn mật mùa mưa một chút, nhưng vẫn loãng hơn mật ong thường. Lọc qua vải sạch, cho vào hũ thuỷ tinh khô, đậy kín, cất ngăn mát. Mật để ngoài ở nhiệt độ phòng một thời gian sẽ sủi bọt nhẹ và chua lên — đó là dấu mật thật đang lên men, không phải mật hỏng do pha, nhưng cũng là lời nhắc phải giữ lạnh.

Đừng trộn mật của nhiều đợt vào một hũ. Mật vụ hoa cà phê và mật đầu mùa mưa khác nhau về mùi và độ loãng, để riêng thì dễ biết đàn nào, mùa nào cho mật ngon nhất mà chọn tách đàn giống.

Muốn nếm mật ong dú trước khi tự nuôi

Người ở cao nguyên mới bắt đầu thường nên nếm thử mật ong dú từ một trại nuôi bài bản để biết vị chuẩn, khỏi bị mật pha đánh lừa. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có mật ong dú, tổ giống đã ổn định, và những món làm từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật. Vùng thấp và vùng cao khác khí hậu, nên nếu nhận tổ giống từ dưới đồng bằng lên, hỏi kỹ cách cho đàn làm quen dần với đêm lạnh. Ai muốn tận mắt xem cách trại chia đàn, lấy mật mà không phá tổ thì có thể đi tour học thực hành tại trại.

Câu hỏi thường gặp