Lọc mật ong dú rừng Tà Đùng mà vẫn giữ phấn

Ở vùng cao như Tà Đùng, thùng ong dú thường đặt ở rìa rẫy, sát mép rừng, cách nhà cả đoạn đường dốc. Mật lấy từ những thùng này có màu sẫm hơn, mùi đậm hơn mật vườn nhà, và có nhiều phấn hoa lẫn trong đó. Chính phần phấn ấy làm nên vị riêng mà người mua mật vùng cao tìm kiếm. Lọc sai cách thì mất phấn, lọc ẩu thì mật lên men trước khi kịp xuống tới chợ.

Trước khi vào việc cần nói rõ: «mật ong dú rừng» ở đây là mật từ đàn nuôi trong thùng đặt gần rừng, ăn hoa rừng. Không chặt cây, không phá tổ hoang để lấy mật. Phá một tổ trong thân cây là mất luôn cả đàn, và nguồn ong của cả vùng mỏng dần theo từng mùa.

Chặng đường từ mép rừng về bếp

Với người nuôi ở dưới đồng bằng, thùng ong nằm ngay sau nhà. Ở vùng cao, bọng mật phải đi một quãng, có khi bằng xe máy trên đường đất. Đây là chỗ mẻ mật hay hỏng đầu tiên mà ít ai để ý.

• Cắt bọng mật vào hộp nhựa thực phẩm có nắp, lót một lớp giấy sạch ở đáy để bọng không trượt.
• Không dồn đầy hộp. Bọng bị đè sẽ vỡ, mật chảy ra trộn với sáp và xác ong suốt chặng đường.
• Bỏ hộp vào thùng xốp hoặc túi vải dày để che nắng trưa. Nắng cao nguyên ban ngày gắt dù trời mát.
• Về tới nhà thì xử lý ngay, không để hộp qua đêm ngoài hiên.

Lọc thế nào để còn phấn

Phấn hoa trong mật ong dú là những hạt rất mịn, lẫn đều trong mật, làm mật hơi đục. Người không quen thấy đục tưởng là bẩn, nên hay lọc thật kỹ qua nhiều lớp vải cho trong. Mật trong thì đẹp, nhưng vị đậm đặc trưng của mật vùng rừng giảm đi rõ.

Cách hợp nhất là rây inox lưới vừa. Đặt bọng mật đã chọc thủng lên rây, để mật tự chảy. Không bóp, không ép. Bóp mạnh là đẩy theo cả ấu trùng và phấn tươi chưa ủ trong bọng phấn, những thứ này làm mật nhanh chua gắt. Phấn ong dú nằm trong bọng riêng, khi tách bọng mật nên để bọng phấn sang một bên ngay từ đầu.

Mùa khô và mùa mưa cho việc lọc mật

Tây Nguyên có hai mùa rõ: mùa khô từ khoảng tháng mười một tới tháng tư, mùa mưa từ tháng năm tới tháng mười. Việc lọc mật đổi theo mùa nhiều hơn người ta nghĩ.

Mùa khô

Ngày nắng, đêm lạnh, không khí khô. Đây là mùa hoa rừng nhiều và mật đặc hơn. Mật chảy qua rây chậm vào buổi sáng sớm lạnh, nên làm lúc gần trưa khi nhà ấm lên một chút. Bụi đất đỏ bay nhiều trong mùa này, phải đậy tô lại trong suốt thời gian chờ mật chảy.

Mùa mưa

Mưa dầm, nhà cửa ẩm, mật loãng hơn. Mật để hở trong không khí ẩm sẽ hút thêm nước. Mùa này rút ngắn thời gian, lọc xong để lắng trong tô đậy kín, rồi đóng hũ ngay trong ngày. Hũ đã rửa phải phơi chỗ có nắng hoặc hong khô gần bếp củi chứ không chỉ úp cho ráo, vì trời ẩm thì úp cả ngày vẫn còn đọng hơi.

Đọc thêm về nhịp hoa theo hai mùa trong mục Mùa khô – mùa mưa Tây Nguyên.

Đóng hũ và ghi đợt hoa

Mật vùng rừng mỗi đợt một khác vì nguồn hoa đổi theo tháng. Ghi trên mỗi hũ ba thứ: tháng thu, mùa nào, khu thùng nào. Sau một năm nhìn lại sẽ biết đợt nào mật ngon, đợt nào mật loãng, và từ đó tính lịch thu cho năm sau. Ai có nhiều khu thùng rải theo các mép rừng khác nhau thì càng nên tách hũ theo khu, vì cùng một tháng mà mỗi khu cho mật một màu.

Hũ thủy tinh là tốt nhất. Đổ mật chừa một chút khoảng trống ở cổ, đậy chặt. Nếu nhà có tủ lạnh thì cất ngăn mát. Nếu chưa có, chọn góc nhà mát nhất, tránh vách hứng nắng chiều, và nên đưa mật tới tay người dùng sớm, không tích lâu.

Đưa mật vùng cao tới người cần

Khó nhất với người nuôi vùng cao thường không phải là lọc mật mà là tìm người mua đúng giá trị của mẻ mật rừng. Chợ cho.ongdu.com là nơi người nuôi đăng mật, tổ giống và hỏi han nhau, tiện cho những ai ở xa thị trấn. Còn nếu đang tìm hiểu nghề hoặc muốn tham khảo cách một trại làm mật ong dú, tổ giống, hộp quà mật và sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi, có thể xem trại Ong Quý ở Tây Ninh tại ongquy.com.

Câu hỏi thường gặp